از نصاب و . . . « 1 » 2 - تعريف صاحب فصول : واجب مطلق واجبى است كه « بعد از شرط عامّهء تكليف ، يعنى بلوغ و عقل و قدرت و علم كه وجوب هر واجبى بر آنها متوقّف است » بر چيزى متوقّف نباشد . مثل معرفت خداوند . واجب مشروط ، آن است كه به چيزهاى ديگرى هم وابسته باشد . مثل حج و زكات و . . . « 2 » 3 - تعريف ديگر : واجب مطلق ، آنست كه وجوبش به امرى كه حاصل و موجود نيست وابسته نباشد . ممكن است بر امر ديگرى غير از شروط عامّهء تكليف « بلوغ و عقل و . . . » متوقف باشد ؛ ولى آن امر حاصل و موجود است . مثل حج پس از استطاعت . يا ممكن است بر چيز ديگرى وابسته نباشد . مثل معرفة اللّه . واجب مشروط آن است كه وجوبش وابسته باشد به امرى كه بالفعل حاصل نيست . مثل حجّ پيش از استطاعت « 3 » ] طبق معمول ، در اطراف اين تعاريف نقض و ابرام زياد شده و از لحاظ جامع افراد ، بودن يا مانع اغيار بودن اشكالها ، و جوابهايى مطرح شده است . [ باز مرحوم مشكينى در حاشيه براى هريك از سه تعريف مزبور ، مادّهء نقضى آورده است كه به عنوان نمونه نقضى را كه بر تعريف مشهور وارد شده ذكر مىكنيم . امّا نقض تعريف واجب مطلق ، نماز كاملترين و بارزترين مثال واجب مطلق است ، درحالىكه نسبت به دخول وقت هم وجوبش وابسته است و هم وجودش به طرز صحيح . پس تعريف واجب مطلق جامع افراد نيست و اظهر مصاديق خود را شامل نمىشود . امّا نقض تعريف واجب مشروط ، حج نسبت به استطاعت شرعيه كه وجوب حج و امر به آن از سوى مولى وابسته به استطاعت مذكور در كتاب حج است ؛ ولى وجود حج در خارج ، از سوى مكلّف وابسته به آن نيست بلكه استطاعت عرفى هم كافى است . ] مرحوم آخوند هم طبق معمول مىفرمايند كه اگر اين تعاريف ، حقيقى و ماهوى بود و

--> ( 1 ) - قوانين ، ج 1 ، ص 100 ؛ مطارح الانظار ، ص 43 . ( 2 ) - الفصول الغرويّة ، ص 79 ، سطر 23 - 21 . ( 3 ) - الفصول الغرويّة ، ص 79 ، سطر 25 - 23 .