قوله : لكن هذا : مقدمة : در باب حجيت خبر واحد دو مبنا وجود دارد 1 - طريقيت 2 - سببيت مبناى طريقيت آنست كه تمام مصلحت از آن واقع و حكم واقعى است و برطبق مؤداى اماره هيچ مصلحتى حادث نمىشود بلكه اماره صرف طريق بسوى واقع است و اگر مصادف واقع در آمد همان مصلحت واقع را براى ما منجّز مىكند لا غير و اگر مخالف در آمد معذّر است مبناى سببيّت آنست كه قيام امارة بر امرى از امور سبب مىشود كه برطبق مؤداى آن مصلحتى حادث شود به اندازهء مصلحت واقع يا بيش از آن و عند الخطاء جبران مصلحت ما فات را بكند كه البته سببيت سه شعبه دارد . 1 - اشعرى 2 - معتزلى 3 - مصلحت سلوكيه و فعلا منظور مصلحت سلوكيه است و آن دو قسم ديگر مورد بحث نيست . حال حرفهائى كه تا به حال زديم بر مبناى سببيت بود كه متعارضين كالمتزاحمين مىشوند و امّا بر مبناى طريقيت حكم اينست كه متعارضين هر دو طريقيت خود را از دست مىدهند چون واقع كه دو تا نيست مصلحت ممكن است متعدد باشد ولى واقع يكى است و وقتى دو طريق بسوى واقع واحد بود . البته هر دو ارزش طريقى خود را از دست خواهند داد ولى براى نفى ثالث طريقيت هر دو محفوظ است و لذا توقف كرده و رجوع به اصل مىكنيم . پس مختار مرحوم شيخ اينست كه اگر امارات را از باب سببيت حجت بدانيم مقتضاى قاعدهء اوليه و حكم عقل تخيير است كالمتزاحمين المتعادلين و اگر طريقيت قائل باشيم يعنى شارع ملاحظه كرده كه خبر واحد غالبا انسان را بواقع مىرساند لذا روى حساب غلبهء ايصال بما دستور داده كه از خبر واحد