جواب : آرى نمونه‌هايش در قرآن و غير آن از حدّ و حصر بيرون است ما براى نمونه از قرآن به هفت آيه اشاره مىكنيم كه در همهء آنها جزاء شرط حذف شده و علت جزاء جاى جزاء را گرفته : 1 - و ان تجهر بالقول [ فتتعب نفسك مثلا ] فانه يعلم السر و اخفى 2 - و ان تكفروا [ فلن يضرّوا الله شيئا مثلا ] فانّ الله غنى عنكم 3 - و من كفر [ فلن يضر اللّه مثلا ] فان ربى غنى كريم 4 - و من كفر [ فلن يضر الله مثلا ] فان الله غنى عن العالمين 5 - و ان يكفر بها هؤلاء [ فلا تعطل مثلا ] فقد و كلنا قوما ليسوا بها بكافرين 6 - و ان يسرق [ فلا تعجب مثلا ] فقد سرق اخ له من قبل 7 - و ان يكذبوك [ فلا تحزن مثلا ] فقد كذبت رسل من قبلك حال مرحوم شيخ همين احتمال را تقويت نموده و براساس آن استدلال خواهند كرد كما سيأتى . ولى اشكال اين احتمال آنست كه تقدير گرفتن جزاء بر خلاف اصل است لان الاصل عدم التقدير و مادامىكه بتوان بدون نياز به تقدير مطلب را تمام كرد به بيان شرح اصول فقه حاجتى به تقدير نمىافتد . احتمال دوّم : جزاء شرط خود همين جمله فانه على يقين الى آخره باشد نه يك امر مقدّر منتها . ظاهر اين جمله اخبار از يك واقعيت خارجى است و شأن امام بما هو امام بيان احكام شرعيه و تبيين قوانين است و لذا ناچاريم اين جملهء خبريه را به تأويل انشاء ببريم و بگوئيم منظور اينست كه : فيجب عليه البقاء على يقينه يا بگوئيم : فليدم على وضوئه يا بگوئيم : فليكن على يقينه السابق غير ناقض له بالشك يا بگوييم : فليبق على يقين من وضوئه [ ما شئت فعبّر فانّ العبارات شتّى و جمال المطلب واحد ] نتيجه اين احتمال هم خواهد آمد . احتمال سوّم : ان ، حرف شرط و لاء نافيه اشاره به فعل شرط و جمله و لا ينقض اليقين ابدا بالشك جزاء شرط و امّا جملهء فانّه على يقين من