على محمدى خراسانى
92
شرح رسائل (فارسى)
1 - شايد مسئول شخصى غير از امام و حتى يك فرد عادى بوده كه قول او حجت نيست نه امام ( ع ) تا قول معصوم حجت شود . 2 - و شايد مروى عنه شخص امام ( ع ) باشد كه سخن او در حق همگان حجّت است و اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال پس اين روايت نقص سندى دارد و قابل استناد و اعتماد نيست . مرحوم شيخ انصارى ره در يك جملهء كوتاه مىفرمايند : و لا يضرها الاضمار يعنى مضمره بودن در اين مورد به جائى ضرر نمىزند . اوّلا بخاطر جلالت شأن راوى يعنى شخصيت عظيم المنزلة و رفيع المقامى مثل زراره كه پس از امام ( ع ) افقه فقهاء مكتب امام باقر و صادق ( ع ) مىباشد با آنهمه عظمت علمى و درخشندگى فقهى و حديثى هرگز چنين مطلبى را از غير امام ( ع ) نمىپرسد پس خود اين قرينه است كه مروى عنه امام ( ع ) بوده [ اين جواب مخصوص به زراره و امثال او است و كليت ندارد و باصطلاح مضمرههايى كه مضمر آنها امثال زراره باشند اضمار در آنها ضرر ندارد ] . و ثانيا احتمال قوى مىدهيم كه اين اضمارها بخاطر تقطيع پيدا شده و از اوّل نبوده بيان ذلك : زراره و امثال او كارشان اين بود كه از صبح تا غروب مثلا به منزل امام ( ع ) مىآمدند و روايات صادره را ثبت و ضبط مىنمودند آنگاه اوّل صبح مثلا شخصى به محضر امام ( ع ) مىرسيد و مسألهاى را سؤال مىنمود امام ( ع ) هم جوابى مىدادند آقاى زرارة بن اعين در دفتر حديثش مىنوشت : سئل عن الباقر ( ع ) يا عن الصادق ( ع ) عن الزكاة فى الغنم السائمة فقال ( ع ) : فى سائمة الغنم زكات مثلا سپس نفر بعدى مىآمد سؤال ديگرى مىكرد و امام ( ع ) جوابى مىدادند زراره در دفترش مىنوشت و قيل له ( ع ) يا قلت له ( ع ) يا سئل ( ع ) يا عنه ( ع ) و . . . كه ضمير به صدر صفحه يعنى امام باقر مثلا عود مىكند ولى اسم ظاهر نياورده بعدها كه اين احاديث قطعهقطعه شده و هركدام در بابى تنظيم