على محمدى خراسانى
63
شرح رسائل (فارسى)
واجب مؤخّر را كه مسانخ هم باشند انجام دهيم و سپس ساير محتملات را با همين ترتيب فى المثل ابتدا نماز ظهر را قصرا بخوانيم سپس نماز عصر را قصرا و سپس نماز ظهر را اتماما و بعد هم عصر را اتماما بجاى آورد كه بعضى به اين فتوا دادهاند حال سؤال اينست كه آيا اين طريقه هم كفايت مىكند يا خير ؟ دو قول است : 1 - تفصيل بدهيم به اينكه هركجا مراعات علم تفصيلى و امتثال تفصيلى سبب مىشود كه محتملات واجب كمتر شود در آنجا مراعات آن لازم است . مثل همان مثال قبله و ساتر كه در تنبيه ششم گفته آمد كه اگر از جميع جهات علم تفصيلى پيدا كنيم تنها يك نماز واجب مىشود و اگر از جهت ساتر علم تفصيلى پيدا كنيم چهار نماز و اگر از جهت طرف قبله علم تفصيلى پيدا كنيم دو نماز و اگر از هيچ جهت علم تفصيلى نباشد بايد هشت نماز بخوانيم و هركجا كه مراعات علم تفصيلى چنين نقشى را ندارد يعنى سبب تقليل محتملات واجب نمىشود در آنجا امتثال تفصيلى لازم نيست مثل مورد بحث ما كه اگر طريقهء اوّل را پيشه كنيم از لحاظ ترتيب علم تفصيلى حاصل شده اگرچه از لحاظ قصر و اتمام علم تفصيلى نيامده . در اينجا بايد چهار نماز بخوانيم و اگر طريقه دوم را هم پيشه كنيم دو نگرانى هست يكى از لحاظ قصر و اتمام و يكى از لحاظ ترتيب كه عند العمل علم تفصيلى به ترتيب نيست بلكه اگر در واقع قصر باشد ترتيب هست و الّا فلا باز هم محتملات واجب همان چهار عمل است نه زيادتر در اينجا مراعات علم تفصيلى لازم نيست .