على محمدى خراسانى

73

شرح رسائل (فارسى)

اقسامى دارد زيرا كه گاهى دوران امر بين المتباينين است مثل اينكه مىدانيم خطاب صلّ برعهده ما آمده ولى نمىدانيم آيا به ظهر تعلّق گرفته يا به جمعه ؟ آيا به قصر تعلّق گرفته يا اتمام ؟ و گاهى دوران امر ميان اقل و اكثر است كه على كلّ تقدير اقلّ قدر متيقن است و اين خود دو نوع است : گاهى اقل و اكثر استقلالى است . مثل اينكه شك داريم كه آيا صيد فلان حيوان در محدوده حرم مكّه دو كفاره دارد يا يك كفّاره ؟ آيا به زيد هزار تومان بدهكاريم يا دو هزار تومان ؟ و گاهى اقل و اكثر ارتباطى است مثل اينكه نمىدانيم آيا نماز ده‌جزئى بر ما واجب است يا يازده جزئى ؟ آيا نماز با سوره واجب است يا بدون آن ؟ اين محدّث جليل القدر فرموده : در موارد علم اجمالى بايد احتياط كنيم و آن در دوران بين متباينين به جمع بين هر دو و در اقلّ و اكثر به اتيان اكثر است و دليل ايشان بر وجوب احتياط اينست كه : چهار حالت بيشتر نيست : الف : در موارد علم اجمالى هر دو طرف را اتيان كنيم يعنى احتياط « موافقت قطعيه » ب : در موارد علم اجمالى هر دو طرف را ترك كنيم « مخالفت عمليه قطعيه » ج : حتما بايد يك طرف را انجام دهيم ولى در انتخاب مخير هستيم « موافقت و مخالفت احتماليه » . د : بايد به احدهما معيّنا ملتزم شويم و مخير نيستيم از اين احتمالات ، احتمال دوّم باطل است زيرا كه اوّلا به زودى خواهد آمد كه علم اجمالى مثل علم تفصيلى منجّز واقع است و مخالفت قطعيه آن جايز نيست . و ثانيا فرض اينست كه ما نصّ داريم و با وجود نص