تنبيه چهارم همان‌طور كه مكرّر ذكر كرديم شخص جاهل به حكم معذور نيست و حق ندارد مشتبه الحكم به شبهه حكميه را مرتكب شود بلكه در مرحله اول بر او واجب است فحص و بحث از دليل و در مرحله ثانيه هنگامى كه از وجدان دليل معتبر بر حرمت مأيوس شد يا در اثر فقدان نص يا تعارض نصوص و يا اجمال نص آنگاه نوبت به جريان اصل برائت . اما شخص جاهل به موضوع و لو متمكن از استعلام و سؤال و تحقيق هم باشد مع‌ذلك سؤال و تفحّص بر او واجب نيست و مجاز است در ارتكاب امر مشتبه تا زمانى كه خودبخود و بر حسب تصادف يقين به حرمت پيدا كند آنگاه است كه بايد از امر حرام بگريزد و اين مطلب را از دلائل عمومى و خصوصى مىتوان فهميد : امّا دليل عمومى : 1 - عقل مىگويد : عقاب بدون بيان قبيح است پس تا بيانى نرسيده حق ارتكاب دارى . 2 - نقل مىگويد : كل شىء فيه حلال و حرام فهو لك حلال چه متمكن از استعلام باشى يا نه . 3 - ذيل روايت مسعده مىگويد : الاشياء كلّها على هذا حتّى يستبين لك غير هذا يعنى برحسب تصادف حرمت برايت معلوم گردد نه اينكه تو با سؤال كردن و كنكاش آن را بدست آورى . و امّا دلائل خصوصى : 1 - امام راجع به پنيرى كه مشكوك بود كه از چه چيز ساخته شده