شك در ضرر هم دارد مىتواند تيمم كند يا افطار كند امّا اين نه بخاطر اينست كه ارتكاب محتمل الضرر الدنيوى هم حرام است تا شاهد شما باشد بلكه براساس دليل خاص است و آن اينكه مىگويند : در لسان روايت باب تيمم و افطار عنوان خوف ضرر آمده و خوف از ضرر كما اينكه با قطع به ضرر و ظن به آن هست با احتمال و شك در ضرر هم مىآيد پس آن هم بدليل خاص است پس دفع ضرر محتمل دنيوى لازم نيست . قوله و لكن : انصاف آنست كه اگرچه شرعا دفع ضرر محتمل دنيوى لازم نباشد و لكن عقل فرق نمىگذارد بين موارد قطع به ضرر دنيوى يا ظن و يا شك در آن و دفع ضرر مشكوك را هم واجب مىداند و كافى است كه مطلب را در اين مثال بيازمائيم : هرگاه مايعى نزد ما باشد كه احتمال مىدهيم كه شايد سم باشد آن هم نه احتمال راجح بلكه متساوى الطرفين و بلكه حتى احتمال مرجوح ولى قابل اعتناء آيا وجدانا انسان عاقلى به اين احتمال ترتيب اثر نمىدهد ؟ چرا كاملا اعتنا نموده و از مايع محتمل السمّية اجتناب مىكند . قوله و لكن : سخنى را كه در و الانصاف گفتيم ردّ مىكنيم و مىگوئيم كليت ندارد بيان ذلك : گاهى ضرر بما هو ضرر ملاحظه مىشود ولى گاهى در كنار ضرر دنيوى مصالح مهمترى هم براى فعل وجود دارد و خلاصه اينكه ضرر دنيوى با مصالح ديگر در فعل متحد مىشوند حال اينكه عقل مىگويد : دفع ضرر دنيوى مقطوع و حتى محتمل لازم است به ملاحظه اوّل است امّا به ملاحظه دوّم عقل عقلا استقلال ندارد به وجوب دفع و لذا اگر شارع امر كند كه خود را تسليم كن تا حدّ الهى اجرا شود اين ضرر دنيوى است ولى چون موجب نجات از عقوبت اخروى است عقل آن را منكر نمىشمارد و تقبيح نمىكند