على محمدى خراسانى
90
شرح رسائل (فارسى)
نيست ولى آن فتوا با اين مضمون هماهنگ است و يا شهرت روائى [ مشهور محدثين آن را در كتب روائى خود آوردهاند ] موجب ظن به صدق اين حديث مىشود و در نتيجه شرط العمل حاصل مىشود پس چنين خبرى به حكم منطوق آيه حجت مىشود و هكذا خبر ضعيف منجبر به اجماع منقول و يا منجبر به خبر ضعيف ديگر ، و اگر ظن در تبين ظنى را تعميم دهيم به ظن تفصيلى [ نسبت به خصوص اين خبر از خارج قرينه بر صدقش داريم چنانچه در ضعيف منجبر مطلب از اين قرار بود ] و ظن اجمالى [ يعنى نسبت به فردفرد روايات خارجيهء اين راوى ظن به صدق و قرينه بر صدق نيست ولى بطور مجمل و سر بسته ما از طريق علم رجال بدست آوردهايم كه فلان راوى ثقه و متحرز از كذب است و يا ممدوح است و . . . . كه اين اعتقاد سبب ظن به صدق اين راوى مىشود كه هركجا خبرى داد ما ظن به صدق آن پيدا كنيم ] آنگاه آيه شريفه بر حجيت خبر ثقه و حسن هم دلالت خواهد كرد پس بتوسط آيهء نبأ حجيت چهار قسم ثابت مىشود منتهى سه قسم با منطوق آيه و يك قسم كه خبر عادل باشد با مفهوم آيه ، مرحوم شيخ مىفرمايد : در كلمهء تبين سه احتمال وجود دارد : 1 - مراد ، تبيّن علمى باشد يعنى اگر فاسقى خبر آورد بر شما واجب است كه از خارج علم به صدق آن پيدا كنيد سپس عمل كنيد و بدون علم حق اقدام نداريد . 2 - مراد ، تبين اطمينانى باشد يعنى اگر فاسقى خبرى آورد بر شما واجب است كه از خارج نسبت به خبر او اطمينان به صدق پيدا كنيد سپس عمل كنيد و الّا حق اقدام نداريد [ اطمينان عالىترين مرحله ظن است ] 3 - مراد ، تبين ظنى باشد يعنى اگر فاسق خبرى آورد بر شما واجب است كه از خارج تحصيل ظن كنيد سپس عمل كنيد و بدون ترجيح جانب صدق حق عمل نداريد .