على محمدى خراسانى
45
شرح رسائل (فارسى)
باقى مىماند خبرهاى ظنى و غير علمى يا خبر واحد مجرّد آنگاه مفهوم آيه مىگويد : خصوص خبر عادل و لو ظنى باشد به احتمال ندامت در آن اعتنا نكن و حجت بدان ولى تعليل آيه مىگويد : هر خبرى كه داراى احتمال ندامت باشد چه عادل و چه فاسق حجت نيست بنابراين نسبت عموم و خصوص مطلق است و قانون اينست كه : يقدم الخاص على العالم پس يقدم المفهوم - على عموم التعليل باز هم مطلوب ما يعنى حجيت خبر به آيه نبأ ثابت مىشود قوله لانا نقول : مرحوم شيخ در جواب از اين سخن دومرحلهاى مىفرمايد : ما هم قبول داريم كه نسبت ميان مفهوم و تعليل عموم و خصوص من وجه نيست بلكه عموم و خصوص مطلق است منتهى اينكه گفتيد : پس خاص بر عام مقدم مىشود ما قبول نداريم بلكه مدّعى هستيم كه در اينجا عام بر خاص مقدم مىشود بيان مطلب : مقدّمه : در باب تقديم خاص بر عام دو مبنا وجود دارد : 1 - مبناى ميرزاى نائينى ره : وى معتقد است كه خاص قرينهء عرفيه بر عام است و مفسر عام است و قانون اينست كه قرينه بر ذو القرينه و مفسر بر مفسر تقدم دارد چه هر دو از حيث دلالت مساوى باشند و چه يكى از ديگرى اقوى باشد زيرا كه در باب حكومت دليل حاكم بر دليل محكوم قوت دلالت معتبر نيست پس به عقيدهء ميرزا قانون اينست كه خاص بما هو خاص بر عام مقدم مىشود . 2 - مبناى مشهور و من جمله مرحوم شيخ ره و آخوند ره : اينان مىگويند : خاص چون غالبا از لحاظ دلالت از عام قوىتر است [ از باب اينكه خاص نص است و عام ظاهر و يقدم النص على الظاهر و يا اينكه خاص اظهر است و عام ظاهر و يقدم الاظهر على الظاهر ] لذا مقدم مىشود به حكم يقدم القوى على الضعيف پس اگر در موردى عام از لحاظ دلالت قوىتر بود در