اصول عقلائيه دفع مىكنيم و معناى پذيرفتن خبر عبارتست از ترتيب اثر منتهى براى خود شيخ اين تواتر وجدانى بوده لذا يقين وجدانى به تحقق مخبر به دارد و براى منقول اليه اين تواتر منقول است و لذا يقين تعبدى به تحقق مخبر به مىآورد . [ نكته : در باب نقل اجماع بايد خود ناقل برود و فتاوا را تتبع كند لذا گفتيم عقلا و عادتا محال است كه يك انسان هرچند جدّى بتواند اقوال همهء فقهاء طول تاريخ را تتبع كند ولى در باب نقل تواتر ، خود مدّعى نرفته و تحصيل تواتر نكرده بلكه ديگران آمده و به او خبر داده‌اند و لذا امرى كاملا ميسور و ممكن است . ] قوله لكن ليعلم : هر خبرى متناسب با خود آثار و تبعاتى دارد خبر متواتر هم داخل در اين قانون كلى است و روىهم‌رفته سه نوع اثر در باب خبر متواتر وجدانى هست كه نقل تواتر نسبت برخى از آن آثار مطلقا حجت است چه نقل تواتر اجمالى و چه تفصيلى و نسبت به برخى از آنها مطلقا حجّت نيست و نسبت به بعض از آن آثار اگر بطور مجمل نقل شود حجت نيست ولى اگر بطور مفصل نقل شود حجت است . و آن آثار عبارتند از : 1 - يكى از آثار خبر متواتر عبارتست از تصديق شنونده مخبر را و حكم به اينكه مخبر به در واقع و نفس الامر محقق شده فى المثل تصديق كند كه آرى زيد مرده است تا آثار موت مترتب شود نسبت به اين اثر تواتر وجدانى يعنى اينكه صد نفر به خود من بگويند اثر دارد و امّا تواتر منقول اگر نقل تواتر بطور مجمل باشد ارزش ندارد ولى اگر بطور مفصل باشد بايد آن سبب را محاسبه كرد اگر قول سه نفر را نقل مىكند ارزش ندارد و اگر از قول هزار عادل خبر مىدهد حتما ارزش دارد . 2 - نسبت به آن آثارى كه على كل حال بر نقل تواتر مترتب است