مىكنند و . . . در تمام اين‌ها به نظر ما بهترين توجيه همان است كه ما گفتيم كه مرادشان اجماع اجتهادى است و نيازى به حمل لفظ اجماع بر خلاف ظاهر هم نيست . محقّق سبزوارى صاحب ذخيرة الاحكام فرموده : دسترسى به اجماع همهء علماء عن حس كارى بس دشوار و بلكه محال است و اينكه در كلمات علماء در مسائل كثيره ادعاى اجماع شده منظورشان معناى ظاهرى كلمه نيست كه همهء نظرات را تتبع كرده و عن حس براى ما نقل كنند . بلكه يا مدعيان اجماع در اين ادّعا بر حدس و اجتهاد خود متكى هستند [ اين را شيخ ره هم فرمودند ] و يا مرادشان شهرت است نه اجماع مصطلح و يا مرادشان اتفاق صاحبان كتب مشهوره است مثل اصحاب كتب اربعه و يا مرادشان اتفاق معروفين از اعصار و امصار است و . . . بعد فرموده : به نظر من [ سبزوارى ] آقايان علماء در كتابخانه مىنشستند و به كتب فتوائى كه در اختيارشان بوده مراجعه مىكردند و تا لحظه صدور فتوا مخالفى را نمىيافتند و لذا دعواى اجماع مىكردند ولى بعدها كه در اثر تتبع بيشتر به وجود مخالف آگاه مىشدند از ادعاى خود برمىگشتند و ما بر اين توجيه شواهد بسيار داريم از قبيل : وجود اجماعات متعارضه ، رجوع مفتى از فتواى اولش كه برآن ادعاى اجماع هم كرده بود و . . . قوله و حاصل الكلام من اوّل ما ذكرنا الى هنا : از روز اوّل كه وارد بحث اجماع شديم مرحوم شيخ ره فرمودند : ملازمه‌اى ما بين حجيت خبر واحد و حجيت اجماع منقول نيست و ادلّه حجيت خبر واحد شامل اجماع منقول به خبر واحد نمىشود سپس اين مدّعا را در دو مرحله بيان كردند :