على محمدى خراسانى
297
شرح رسائل (فارسى)
تعمد كذبش را بگيرد و لذا در آنجا اين نگرانى هست و امّا ساير احتمالات را آيهء فوق نفى نمىكند بلكه بايد آنها را با يك سلسله اصول عقلائيه از قبيل اصالة عدم الخطاء و الغفلة و القرينة و . . . برداريم و به زودى خواهد آمد كه اين اصول تنها به درد خبرهاى حسى مىخورند و در خبرهاى حدسى جارى نيستند سؤال : از كجا شما ادعا مىكنيد كه آيهء نبأ تنها احتمال تعمد كذب را نفى مىكند و لا غير ؟ جواب : قرائن و شواهد فراوانى از خود آيه و از خارج براى اثبات اين ادعا داريم : 1 - آيهء شريفه ميان خبر عادل و فاسق تفصيل داد يعنى فرمود خبر فاسق حجت نيست ولى خبر عادل حجت است حال سرّ اين تفصيل چيست ؟ چرا بينهما فرق است ؟ از چه جهت فرق است ؟ آيا بخاطر احتمال خطا است ؟ خير چون در هر دو بطور مساوى اين احتمال است فلا فرق آيا بخاطر احتمال غفلت است ؟ خير چون در هر دو است فلا فرق آيا بخاطر احتمال قرينه است ؟ خير چون در هر دو است فلا فرق فتعيّن اينكه فرقشان بخاطر اينست كه در خبر عادل احتمال تعمد كذب نيست چون رادع دارد و لذا تبيّن ندارد بدون آنهم حجت است ولى در خبر فاسق احتمال تعمد كذب هست چون رادع ندارد و لذا بدون تبين حجت نيست . 2 - ذيل آيه تعليلى آورده و آن اينكه : در خبر فاسق تبين لازم است بعلّت اينكه احتمال ندامت هست آن هم احتمال عقلائى و قابل اهتمام حال آيا احتمال ندامت از ناحيهء احتمال خطا است ؟ خير چون در هر دو وجود دارد ، آيا از ناحيهء احتمال غفلت است ؟ خير ، آيا از ناحيه احتمال ارادهء خلاف ظاهر