2 - در بعض موارد عمل به ظن از يك جهت حرام و داراى يك عقاب است و اين خود دو فرض دارد : الف : به ظن عمل كنيم با تعبد و تدين ولى با اصل معتبرى مخالفت نداشته باشد اينجا فقط از باب تشريع حرام است ب : به ظن عمل كنيم بدون التزام ولى با اصل معتبر مخالف درآيد در اينجا از باب طرح اصل يا دليل معتبر حرام است 3 - در بعض موارد عمل به ظن از هيچ جهتى حرام نيست و عقاب ندارد و آن در مواردى است كه به ظن عمل كنيم درحالىكه نه ملتزم شويم به اينكه هذا حكم الشارع تعالى و نه با اصل معتبرى مخالف درآيد اين خود دو قسم است ، الف : گاهى به عمل به ظن ثواب داده مىشود و آن در صورت عمل به ظن بر وجه احتياط باشد آن هم اگر با احتياط ديگر معارض نشود . ب : و گاهى نه ثواب دارد و نه عقاب و آن در دو فرض است : 1 - عمل به ظن از باب احتياط باشد ولى با احتياط ديگر تعارض كند . 2 - عمل به ظن از باب اشتها و ميل باطنى باشد . و لكن حقيقة العمل : اگرچه در دسته‌بندى فوق گفتيم عمل به ظن سه صورت دارد ولى چنان كه قبلا اشاره شد حقيقتا عمل به ظن بما هو ظن يك صورت بيشتر ندارد و آن عمل به ظن بعنوان تعبد است و امّا عمل به ظن بعنوان احتياط در حقيقت عمل به احتياط است نه به ظن و لذا اگر ظن به وجوب هم نبود در شبههء وجوبيه احتياط نيكو بود و نيز عمل به ظن به عنوان اشتها در حقيقت عمل به ظن نيست بلكه عمل به ميل خويشتن است چه ظن باشد يا نباشد پس عمل به ظن يعنى تعبد به ظن آنگاه مىتوان گفت كه عمل به ظن يا تعبد به ظن مطلقا حرام است چه با اصلى از اصول موافقت كند و يا مخالف درآيد با اين تفاوت كه اگر موافق درآيد از يك جهت حرام است كه