1 - ابن قبه مىگفت : تعبد به خبر واحد و بلكه مطلق الظن عقلا مستحيل است يعنى تالى فاسد دارد . 2 - مشهور اصوليين شيعه و سنى مىگفتند : تعبد به امارات ظنيه عقلا ممكن است بامكان وقوعى . 3 - ابو الحسين بصرى معتزلى مىگويد : تعبد به امارات ظنيه عقلا ضرورت دارد و بر خداى حكيم فرض و لازم است كه بندگانش را به امارات ظنيه متعبد سازد و ترك آن قبيح است يعنى تالى فاسد دارد ، سخنان ابن قبه محاسبه شد ، فرمايشات مشهور نيز بررسى شد اينك طرف بحث ما جناب بصرى است ولى دلائل متعددى بر مدعاى خويش اقامه نموده ما بعنوان نمونه يكى از آنها را بيان مىكنيم : اگر ما به علم اكتفا كنيم و شارع امارات را در حق ما حجت نكند لازم مىآيد كه قسمتى از احكام واقعيه از دست ما بيرون رود و اللازم باطل فالملزوم مثله . مرحوم شيخ در مقام جواب صور مختلفى را تصوير مىكنند آنگاه در بعض صور كلام مستدل را مىپذيرند و در بعض ديگر رد مىكنند بيان ذلك : شما كه مىگوئيد : تعبد به امارات واجب است آيا برفرض انسداد باب علم مىگوئيد ؟ و يا حتى برفرض انفتاح ؟ اگر برفرض انسداد مىگوئيد : تعبد به اماره ضرورت دارد خواهيم گفت : در زمان انسداد باب علم يا تكاليف الهيه باقى است و بايد امتثال شود و يا تكليفى در كار نيست و ما آزاديم كالمجانين و البهائم و . . . احتمال دوم بالاجماع باطل است و لا يلتزم به احد من العلماء پس تعيّن پيدا مىكند فرض اوّل كه در زمان انسداد هم ما مكلّفيم آنگاه عقل استقلالا حكم مىكند به اينكه در فرض انسداد و عدم تمكن از علم بابقاء تكليف وظيفهء ما عمل به امارات ظنيه و ظن اطمينانى است از باب اينكه اذا تعذر العلم قام الظن مقامه و از