است يعنى تالى فاسد دارد ضمنا مراد امكان و استحالهء وقوعى است نه امكان و استحالهء ذاتى . و امّا مقام وقوع : يعنى پس از فرض امكان تعبد به ظن آيا در خارج هم تعبّد به ظن واقع شده يا خير ؟ آيا از ديد عقل ظنون حجيت دارند و واجب الاتباع هستند كما يدعيه الانسدادى يا نه ؟ آيا از ديدگاه شرع مقدس پاره‌اى از امارات ظنيه حجت شده يا خير ؟ و به عبارت واضح‌تر آيا در خارج و در جهان امارات مىتوانيم روى امارهء بخصوصى انگشت گذاشته و ادّعا كنيم كه اين اماره شرعا يا عقلا حجت شده يا خير ؟ [ المقام الاول امكان التعبد بالظن ] ( امكان تعبد ) در مرحله امكان و استحالهء تعبد به ظن دو نظريه وجود دارد : 1 - جناب ابن قبه كه از متكلمين برجستهء اماميه بوده و در آغاز از دانشمندان عامه بوده سپس توفيق رفيق او گشته و مستبصر گرديده و مسلك اماميه را انتخاب نموده مىگويد : تعبد به امارات ظنيه تالى فاسد دارد و محال است كه شارع ما را به آنها متعبد كند البته ابن قبه اين سخن را در رابطه با ممنوعيت عمل به خبر واحد بر زبان جارى ساخته ولى در ضمن استدلال بر اين مدعا دو دليل اقامه نموده كه دليل دوم ايشان عام است و مطلق امارات ظنيه اعم از خبر و اجماع منقول و . . . را شامل مىشود و بلكه مطلق امارات را در بر مىگيرد چه اماراتى كه مفيد ظن شخصى هستند كالاخبار المتظافرة و چه آنها كه مفيد ظن نوعى هستند مثل خبر واحد ثقه و چه اماراتى كه اصلا مفيد ظن نيستند همانند قانون قرعه و . . . 2 - مشهور فقهاء و متكلمين اماميه از قديم الايام الى يومنا هذا طرفدار امكان تعبد هستند و مىگويند بر تعبد به امارات ظنيه تالى فاسدى