ثانياً بر فرض كه رجز به معناى نجس باشد ، ولى احتمال دارد منظور آيه وجوب اجتناب از نجس در نماز باشد نه مطلق و در هر حالى از حالات . شاهد اين احتمال آيه قبل است كه مىفرمايد : وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ ، « 1 » و قطعاً تطهير لباس از نجس فقط براى نماز واجب است . حال به قرينه وحدت سياق ممكن است مقصود اين باشد كه از رُجز و نجس در حال نماز دورى كن نه مطلقاً . ثالثاً بر فرض كه اطلاق داشته باشد و در هر حالى اجتناب از نجس لازم باشد ولى اين آيه مثل آيه تحريم خبائث ، متفاهم عرضى دارد و نوبت به تقدير جميع تقلبات نميرسد . رابعاً به قرينه آيات قبل و آيه بعد ، محتمل است مخصوص پيامبر باشد و حكم كلى نباشد تا فقيه بتواند به استناد آن به حرمت جميع تقلبات نجس ، فتوا دهد . آيه چهارم ، آيه اجتناب از رجس : يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . « 2 » رجس به معناى نجس مصطلح است ، و در آيه وجوب اجتناب بر آن متفرع شده و مفيد عليت گشته است ، و قانون علّيت اين است كه « العلّه تعمّم » . بنابراين هر رجسى و هر نجسى وجوب اجتناب دارد ، و چون جهت خاصى ذكر نشده پس مفيد عموم است ، يعنى جميع تقلبات ، از جمله معاوضه بر هر رجسى حرام است . آن‌گاه استدلال اين است : اعيان نجسه از مصاديق رجس است : صغرا ؛ هر رجسى جميع تقلبات آن - حتى معاوضه بر آن - حرام است : كبرا ؛ پس معاوضه بر اعيان نجسه حرام است : نتيجه . بررسى دليل : اوّلًا قبول نداريم كه رجس به معناى نجس مصطلح باشد زيرا رجس در آيه بر چند چيز حمل شده است و در سه مورد بر نجس مصطلح صدق نميكند : يكى مَيسر ( قمار بازى ) است كه فعل مكلف است و معنا ندارد كه قمار بازى نجس

--> ( 1 ) . مدثر ( 74 ) : 4 . ( 2 ) . مائده ( 5 ) : 90 .