خاتمه در خاتمهء كتاب البيع پيرامون مهمترين ادب تجارت سخن مىگوييم و آن عبارتست از اجمال و اقتصاد در طلب مال يعنى چه زيبا است كه مسلمان در اين جهت و بخش از زندگى هم مانند ساير بخشها ميانه روى و اعتدال داشته باشد و از افراط و تفريط بپرهيزد و خير الامور اوسطها را نصب العين قرار دهد . اينك رواياتى چند در اين رابطه : 1 - مرسلهء ابن فضّال از مردى ( به همين اعتبار مرسله است كه نام اين مرد ذكر نشده ) از امام صادق عليه السلام : سزاوار است كه در طلب معيشت و زندگانى بالاتر از تلاش انسان مُضَيِّع ( كسى كه عمرش را تضييع مىكند و سستى و سهل انگارى دارد و به امر معاش خويش اهميّت نمىدهد ) و پايين‌تر از طلب آدم حريص و آزمند باشد كه تمام عمرش را صرف دنيا كرده و بدان خشنود و به سوى آن آرام و قرار مىيابد ، و لكن خودت را در منزلت انسان با انصاف عفيف قرار دهد و از مرتبهء پست انسانهاى سست ضعيف بالاتر بيا و مقدارى كه نياز زندگىِ تو است كوشش كن ، آنان كه خداوند به آنان مال و ثروتى عنايت كند سپس سپاس نگويند در حقيقت مالى براى آنان نيست . « 1 » 2 - صحيحهء ثمالى از امام باقر عليه السلام : رسول خدا در حجّة الوداع فرمود : هان اى مردمان بدانيد و آگاه باشيد كه جناب روح الامين ( جبرئيل عليه السلام ) در قلب من دميد ( و اين مطلب را به من القاء و الهام كرد ) كه هرگز كسى نميرد مگر آنكه روزىاش را از دنيا استكمال نمايد ( حال كه چنين است ) پس از خدا بترسيد و در طلب روزى اجمال و اقتصاد و اعتدال پيشه كنيد ، و تأخير افتادن روزى شما را وادار نكند كه از راه حرام و معصيت الهى در طلب آن برآئيد ، زيرا خداوند روزى را از راه حلال در ميان بندگانش قسمت فرموده و به حرام تقسيم نكرده است ، پس هركس تقواى الهى پيشه كند و شكيبا باشد خداوند روزىِ او را از راه حلال خواهد رسانيد و هركس هتك حرمت الهى نمايد و حجاب پوشش را پاره كند و شتاب نمايد و از راه غير حلال روزى را به چنگ آورد ، از روزىِ حلال او كاسته شده و روز قيامت هم عليه او محاسبه خواهد شد . « 2 »

--> ( 1 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 30 ، حديث سوم از باب سيزدهم . ( 2 ) . تهذيب الاحكام ، ج 6 ، ص 321 ، باب المكاسب ، حديث اوّل .