على محمدى خراسانى

516

شرح مكاسب (فارسى)

مكاسب « 1 » و كشف الرموز « 2 » و مختلف علامه « 3 » و تذكرهء علّامه « 4 » و جامع المقاصد « 5 » 2 - عدّه‌اى گفته‌اند : بر مأمور اخذ كردن جايز است مطلقاً ( در قبال تفاصيل بعدى ) با اين شرط كه به اندازهء ديگران اخذ كند نه بيش از آنها ، اين گروه عبارتند از : شيخ طوسى « 6 » ابن ادريس در سرائر بحث مكاسب « 7 » محقق در شرايع « 8 » علّامه در تحرير « 9 » و ارشاد « 10 » شهيد ثانى در مسالك « 11 » فاضل سبزوارى در كفايه « 12 » . 3 - عدّه‌اى از قبيل علّامه در نهاية الاحكام « 13 » و فاضل مقداد در تنقيح « 14 » و مرحوم قاضى در مهذب البارع « 15 » و ظاهر مقتصر « 16 » . تنها دو قول قبل را ذكر كرده و اظهار نظر نكرده كه نشان دهندهء توقّف آنها است . 4 - مهذّب البارع « 17 » از قول ديگران اين تفصيل را حكايت كرده كه : اگر مالك بگويد : ضَعْهُ يعنى اين مبلغ را در ميان فلان صنف بگذار و بِنِه و مانند اين تعبيرات ، وى حق دارد براى خودش هم سهمى بردارد ولى اگر به لفظ ادْفَعْهُ و مانند آن بگويد : وى حق ندارد براى خودش چيزى اخذ كند و تمام آن را بايد به ديگران بدهد . 5 - فاضل مقداد در تنقيح « 18 » از قول برخى از فضلاء چنين نقل كرده : اگر مالك بگويد : اين مبلغ مال فقراء « مثلًا » است مأمور هم حق دارد براى خود بردارد ( چون از فقراء است ) ولى اگر بگويد : اين مبلغ را به فقراء بدهيد بايد گفت : اگر مالك مىدانست كه خود مأمور فقير است معذلك ذكرى از او نكرد و گفت : به فقراء بدهيد ، خود مأمور حق اخذ ندارد زيرا پيدا است كه مالك او را قصد نكرده و منظورش ديگران است و گرنه او را اختصاص به ذكر مىداد و نام مىبرد . ولى اگر نمىدانست كه خود مأمور فقير است

--> ( 1 ) . مختصر النافع ، ص 118 . ( 2 ) . كشف الرموز ، ج 1 ، ص 443 - 444 . ( 3 ) . مختلف ، ج 5 ، ص 24 . ( 4 ) . تذكرة ، ج 1 ، ص 583 . ( 5 ) . جامع المقاصد ، ج 4 ، ص 43 . ( 6 ) . النهاية ، ص 366 . ( 7 ) . سرائر ، ج 2 ، ص 223 . ( 8 ) . شرايع ، ج 2 ، ص 12 . ( 9 ) . تحرير ، ج 1 ، ص 162 . ( 10 ) . ارشاد الاذهان ، ج 1 ، ص 358 . ( 11 ) . مسالك ، ج 3 ، ص 138 . ( 12 ) . كفاية الاحكام ، ص 88 . ( 13 ) . نهاية الاحكام ، ص 88 . ( 14 ) . التنقيح الرائع ، ج 2 ، ص 20 . ( 15 ) . المهذب البارع ، ج 2 ، ص 353 . ( 16 ) . المقتصر ، ص 165 . ( 17 ) . المهذب البارع ، ج 2 ، ص 353 . ( 18 ) . التنقيح ، ج 3 ، ص 21 .