على محمدى خراسانى

503

شرح مكاسب (فارسى)

يعنى طلب مال واجب و طلب علم از قسم مستحب آن است ، در هر صورت مطلب روشن است كه هيچگاه مستحب با واجب مزاحمتى ندارد و واجب مقدّم است چه طلب علم باشد يا طلب مال . 2 - هر دو واجب باشند : خود اين سه شعبه دارد : الف : يكى واجب عينى است و بر شخص من واجب است و ديگرى واجب كفائى است و مَنْ به الكفايه هم دارد كه قيام بكند ، بديهى است كه واجب عينى مهمتر و مقدّم است و در حق من همان فعلى مىشود . ب : هر دو واجب عينى هستند باز هر كدام كه شرعاً اهمّ بود همان مقدّم است . ( به قول صاحب حدائق : شرع مقدّس جانب ابدان را بر جانب اديان مقدّم داشته و طلب روزى واجب اهمّ است ، و مثال زده به حرمت وضو و صوم ضررى ، و جواز اكل ميته به قدر رفع اضطرار و . . . ) ج : هر دو واجب كفايى هستند و براى هر دو من به الكفايه هست و ظنّ به قيام آنها و اقدامشان بر طلب علم يا مال داريم ، باز بايد ديد كدام اهمّ است و همان مقدّم مىشود . و گاهى كسب كاسب مقدّمهء تحصيل علم ديگرى است كه اگر تحصيل علم واجب باشد مقدّمهء واجب واجب است و اگر مستحب باشد مستحب است . 3 - هر دو مستحبّ باشند چه بايد كرد ؟ مىفرمايد : يك ضابطه كلّى ندارد و بر حسب موارد فرق مىكند : اى چه بسا فرد يا افرادى به هر اندازه كه تلاش و كوشش بكنند به مراتب بالاى علمى نمىرسند و چيزى عائدشان نمىشود ولى در مسير تجارت و طلب روزى خيلى موفّق عمل مىكنند ، چنين كسانى بهتر است دست از تلاش نافرجام علمى كشيده و به تجارت و كسب بپردازند تا از اين راه بتوانند هم به زندگى شخصىِ خود توسعه دهند و هم به حوزه‌هاى علميه كمك كنند و طلّابى را كه آمادگى ترقّى دارند كمك كنند و براى اينها طلب روزى مقدّم است . متقابلًا چه بسا افرادى كه در تجارت توفيقى كسب نمىكنند ولى اساساً ساخته شده‌اند براى طلب علم و طىّ مدارج كمال و حلّ معضلات دينىِ جامعه امثال شهيد مطهرى رحمهم الله براى اينها طلب علم مهمتر است و مجازند كه تمام وقت خود را صرف تحقيق كنند و از راه وجوه خيريّه و سهمين و بيت المال زندگى آنها تأمين شود .