ميان جبر و اكراه چه فرق است ؟ امام عليه السّلام فرمود : جبر از سلطان است كه به حسب عادت و غالبا راه فرارى نيست و چاره‌اى جز تن در دادن به آن عمل مورد اجبار وجود ندارد [ و در واقع سلطان از باب مثال است و منظور امام عليه السّلام اينست كه : جبر در اين گونه موارد اطلاق مىشود . ] و اكراه از سوى زوجه ، مادر ، پدر و امثال اينها است كه غالبا در اين گونه موارد راه فرارى هست و انسان مكره مىتواند به نحوى از آن عمل سرباز زند و اگر مخالفت كرد ضررى متوجّه او نمىشود . [ باز از باب مثال است . ] حال با اينكه در موارد مذكور امكان تفصّى به غير توريه هم وجود دارد معذلك بر آن عمل اكراهى بودن اطلاق شده ، پس در صدق اكراه عجز از تفصّى به غير توريه معتبر نيست ، با امكان آن هم اكراه شرعا صدق مىكند . پس اگر زوجهء جديدش را با اصرار و اجبار زوجهء قديم طلاق مداراتى داد ، بر اين طلاق عنوان طلاق المكره صادق است و چنين طلاقى باطل خواهد بود ، و هكذا در اجبار و اكراه پدر و مادر . در پايان هم امام عليه السّلام فرمود : و ليس ذلك بشيئ يعنى چنين قسمهائى وجودش كالعدم است نه وجوب وفاء مىآورد و نه مخالفت آن سبب حنث قسم و باعث كفّاره مىگردد . « 1 » : قوله : و يؤيّده : مرحوم شيخ در تأييد استظهار مذكور از بعض روايات ، مطلبى را به‌عنوان مؤيّد اضافه مىكنند و آن اينكه : مناط باب توريه با باب غير توريه [ كه همهء اينها راههاى فرار از اكراه هستند يكى است ، و اگر تمكّن از تفصّى به غير توريه از راههاى ديگر مثل سفر و . . . موجب شود كه فاعل مذكور مكره نباشد و فعل كذائى اكراهى نباشد ، پس بايد تمكّن از تفصّى به طريق توريه نيز سبب خروج آن

--> ( 1 ) وسائل الشيعه ، ج 16 ، ص 172 ، باب 16 - روايات اوّل .