( 5 ) اختيار متعاقدين ( مسئلهء سوم ) [ واژه اختيار ] تا به حال چهار شرط از شروط متعاقدين بيان شد كه عبارت بودند از : 1 - بلوغ : متعاقدين هردو بالغ باشند ، پس عقد دو صبّى يا يك صبى با يك بالغ باطل است . 2 - عقل : هردو عاقل باشند ، پس دو مجنون يا يك مجنون با يك عاقل عقدشان باطل است . 3 - قصد : هردو بايد مدلول خاص عقد را قصد كنند و گرنه معامله باطل است . 4 - تعيين مالكين : كه دو بخش داشت و هردو قسمت بررسى شد . و اينك شرط پنجم از شروط متعاقدين اختيار آن دو است : واژهء اختيار گاهى در مقابل جبر به كار مىرود و در مسائل اعتقادى مىگوئيم : جبر و اختيار جبر يعنى فاعل در فعلش هيچ اراده و قصدى ندارد . بلكه آلت و ابزارى بيش نيست و كليّهء افعال او مانند حركت دست مرتعش مىماند كه بىاختيار و بدون خواست و ارادهء او رعشه دارد و مىلرزد .