على محمدى خراسانى

196

شرح مكاسب (فارسى)

سال به سال قيمتها فرق نمىكرد و مثل حالا نبود كه هر روز قيمت متحول باشد . ] قيمت تفاوت پيدا نمىكرد ، از اين جهت فرقى ندارد كه يوم المخالفة بگوئيم ، يا يوم الرّد يا يوم التلف ، و گرنه يوم المخالفة بما هو يوم المخالفة خصوصيتى ندارد . : قوله : و يكون السّر : اگر كسى بگويد : حالا كه يوم المخالفة موضوعيتى ندارد ، پس چرا امام عليه السّلام قيمت را به آن مقيد كرد ؟ چرا يوم التلف نفرمود ؟ چرا مطلق نفرمود تا بر طبق قاعده حمل شود ؟ در جواب مىگوئيم : اين تقييد براى احتراز است امّا نه از يوم التلف كه امام مىخواهد بفرمايد : يوم الغصب ملاك است نه يوم التلف ، بلكه براى احتراز از يوم الاشتراء است . بيان ذلك : فرض كنيد شخصى دو سال قبل قاطرى يا كتابى را به صد تومان خريدارى كرده و در طول اين مدّت از آن استفاده برده است حال پس از دو سال كه قيمت مىكنند مىگويند : اين حيوان خيلى بار كشيده و لاغر يا پير شده ، اين كتاب خيلى مورد استفاده واقع شده و مستعمل و دست دوّم است و . . . و مثلا پنجاه تومان ارزش دارد . ولى در عين حال اگر كسى همين كتاب يا حيوان را تلف كند مالك اصلى و صاحب حيوان كه نوعا از عوام مردم است ، در مقام قضاوت مىگويد : من اين متاع را به صد خريده بودم و تو صد تومان به من خسارت زدى و بايد بپردازى . حال امام عليه السّلام مىخواهد بفرمايد : قيمت روز خريدارى ملاك نيست ، چون مالك از مال خيلى استفاده كرده است . ملاك قيمت از حالا به بعد است . پس تقييد براى دفع تو هم مذكور است كه مالك خيال نكند كه حق دارد تمام صد تومان را بگيرد ، بلكه ملاك قيمت از حالا به بعد است و همين مبلغ را مىگيرد . : قوله : و يؤيّد :