به عين وجود ندارد و اطلاق مبادلة مال بمال ، حكم مىكند كه : منفعت هم بتواند عوض واقع شود ، چون ماليّت دارد . 3 - آيا عمل الحرّ مىتواند عوض و ثمن البيع واقع شود يا خير ؟ [ عمل العبد همان خدمات و كارهاى او است و در منفعت داخل است ، زيرا هر كسى مالك عين عبد است ، مالك منافع او هم هست ، مثل اينكه هركس مالك‌دار است ، بالتبع سكناى آن را نيز مالك است . و حكم منفعت روشن شد ، منافع عبد و خدمات او را مىتوان عوض قرار داد ، و كلام در عمل حرّ است از قبيل : خياطت ، نجّارى ، بنّائى و . . . آيا اينها را مىتوان عوض قرار داد ؟ ] جواب : عوض واقع شدن عمل حرّ ، دوگونه است : الف : گاهى بعد از معاوضه بر آن است : يعنى ابتدا در يك عقد اجاره حرّ يك ماه مثلا اجير شد . كه براى كسى كار كند ، و عمل او را در مدت مذكور ، مستأجر و صاحبكار مالك است و مثل ساير منافع ، براى او ماليّت دارد ، و وى مىتواند همين عمل را عوض بيع قرار دهد . يعنى متاعى را خريدارى كند و در مقابل عمل يك ماههء اجيرش را عوض بدهد . ب : و گاهى پيش از معاوضه برآنست : يعنى عمل حرّ در اختيار خود او است و او سلطنت بر اين عمل دارد و به كسى هم اجاره نداده ، ابتدا به ساكن مىخواهد عمل خود را بهاى متاعى قرار دهد يعنى بگويد : اين عبا را از شما خريدارى كردم و عوض آن را سه روز كار مثلا قرار دادم ، اينجا محلّ بحث است كه آيا عمل الحرّ قبل المعاوضه عليه ، عوض واقع مىشود يا نه ؟ مرحوم شيخ جواز و عدم جواز را بر دو مبنى مبتنى مىكنند ، و آن اينكه : الف : آيا عمل الحرّ پيش از معاوضه بر آن ، ماليّت دارد ؟ ب : و يا ماليّت ندارد و با همين معاوضه ماليّت درست مىشود ؟