غزالى ، « 1 » شاطبى ، « 2 » آلوسى و . . . به تفصيل درباره معناى بطن سخن گفته‌اند . از نظر اهل سنت فهم بطون آيات براى همگان پس از احراز شرايط لازم ، امكان‌پذير است . در بررسى تطبيقى ديدگاههاى فريقين نقاطى مشترك در برخى از معانى بطن مىيابيم از جمله : الف ) بطون به معناى مراتب تنزيلى قرآن : برخى از فريقين بطون آيات را همان

--> ( 1 ) . غزالى مىگويد : بدان هركس گمان كند براى قرآن جز معناى ظاهر از تفسير - كه همان شرح الفاظ است - معنايى نيست ، از حد دانش خود خبر داده و در اين خبر واقعيت را گفته است ليكن در داورىاش بر اينكه همه خلق را با درجه و مرتبه پايين خود قياس كرده به خطا رفته است چون اخبار و آثار بر اين مطلب دلالت دارند كه براى معانى قرآن گستره‌اى بس وسيع براى ارباب فهم وجود دارد . آنگاه غزالى براى اثبات مدعايش به روايات استناد مىكند كه در زمره آنها رواياتى است كه بر وجود بطون در قرآن دلالت دارند ، در انديشه غزالى « حقايق معانى قرآن » در سطحى ژرف‌تر از سطح ظاهرى قرآن قرار دارد حقايقى كه با تأمل و تعمق استنباط مىشوند از اين روست كه چون هركس راه به آن نمىبرد و بر ظاهربينان پوشيده است ، عنوان بطون قرآن بر آنها اطلاق مىشود . و غزالى فرق بين حقايق معانى به معناى بطن در اصطلاح غزالى و ظاهر تفسير را با مثال روشن كرده ، مىنويسد : « فرق بين حقايق معانى و ظاهر تفسير با مثال روشن مىشود و آن قول خداوند عز و جل است كه مىفرمايد : وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى . ظاهر تفسير آيه روشن است ليكن [ درك ] حقيقت معناى آن دشوار است چون در آيه اثبات رمى و نفى آن را كه دو امر متضاد هستند به حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نسبت داده . . . با تأمل ارباب فهم و راسخان در علم اين راز گشوده مىشود . . . » . ر . ك : احياء العلوم ، كتاب آداب تلاوة القرآن ، الباب الرابع ، ج 1 ، ص 366 . روشن است مراد از « حقايق معانى قرآن » در كلام غزالى ، همان تفسير يعنى درك مراد خدا از ظواهر الفاظ در اصطلاح قرآن‌پژوهان است . ( 2 ) . شاطبى نيز در يك احتمال همانند غزالى معانى باطنى قرآن را به همين معنا مىداند و در احتمالى ديگر تعميم و توسعه در ملاك حكم را معناى باطنى قرآن مىشمرد وى مىگويد ديدگاه سهل بن عبد اللّه درباره آيه فَلا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً . . . كه گفته : « بزرگ‌ترين ندّ نفس اماره است چون حقيقت ندّ ضديت با ندّ خود است و نفس اماره چنين شأنى دارد چون وى را از حقوق خالقش بازمىدارد همانند بتها كه آيه به آن اشاره دارد . . . » از باب معانى باطنى آيه مذكور است . شاطبى براى صحت استنباط معناى بطونى آيات دو شرط را لازم مىداند . ر . ك : محاسن التأويل ، ج 1 ، ص 6751 .