اكنون كه معناى تفسير به رأى در ديدگاه شيعه روشن شد و نيز در بحث « امكان فهم و جواز تفسير قرآن » جواز تفسير به معناى استنباط احكام نظرى از نظر مشهور دانشمندان شيعه ، اثبات گرديد ، مىتوان به ادعاهاى غير منصفانه و بدون دليل افرادى همچون « ذهبى » پايان داد كه مىنويسد : شيعه براى رسوخ و ترويج عقايد باطل خود ، تدبيرهايى انديشيده از جمله . . . مىگويد : علم تمام قرآن از ظاهر و باطن آن نزد ائمّه است ، از اين روست كه عقلها را بسته و مردم را از انديشيدن درباره قرآن منع كرده است جز آنكه تنها از طريق روايت از ائمه اهل بيت درباره قرآن چيزى بشنوند . . . « 1 » در بررسى تطبيقى ديدگاههاى فريقين درباره معناى اين روايت به نقاط مشترك فراوان برمىخوريم كه جملگى آنها به يك نقطه اصلى برمىگردد و آن عبارت است از : « تفسير قرآن بدون علم و يا تحميل قرآن بر رأى و پيش فرض مفسّر » مصاديق تفسير قرآن بدون علم در كلام دانشمندان فريقين متعدّد است از جمله : « سخن درباره آياتى كه علمش به خدا واگذار شده و يا بيانش به عهده رسول خداست مانند : ساعت برپايى قيامت و بيان و تفصيل احكام نماز و روزه و . . . » ، « 2 » « تفسير بدوى از آيات به محض خطور آن به ذهن بدون فحص از قرائن منفصله و بررسى جوانب آيه و ملاحظه ناسخ و منسوخ ، مجمل و مفصّل و . . . » ، « 3 » « تفسير درباره غرايب قرآن و الفاظ مبهم با تمسك به ظاهر عربى قرآن بدون استظهار از روايات و نقل » ، « 4 » « عدم موافقت با لسان عربى قرآن و قواعد لفظيه بدون دليل » ، « 5 » « اظهار قطعيّت درباره مراد خدا از الفاظ مشتركه بدون دليل و استناد به نقل » « 6 » تفسير قرآن بر اساس تحميل رأى بر قرآن كه

--> ( 1 ) . ر . ك : التفسير و المفسرون ، ج 2 ، ص 27 . ( 2 ) . ر . ك : التبيان ، ج 1 ، ص 4 ؛ جامع البيان ، ج 1 ، ص 58 ؛ ابن عطيه ، المحرر الوجيز ، ج 1 ، ص 46 . ( 3 ) . الجامع لاحكام القرآن ، ج 1 ، ص 33 ؛ ابو حيان ، البحر المحيط ، ج 1 ، ص 13 ؛ مجد البيان ، 51 ؛ ابن عاشور ، التحرير و التنوير ، ج 1 ، ص 35 ( 4 ) . لباب التأويل ( تفسير خازن ) ، ج 1 ، ص 5 ؛ الجامع لاحكام القرآن ، ج 1 ، ص 34 ؛ محسن فيض كاشانى ، الصافى ، ج 1 ، ص 29 ( 5 ) . شاطبى به نقل از قاسمى ، محاسن التأويل ، ج 1 ، ص 165 ؛ مجد البيان ، ص 51 ( 6 ) . التبيان ، ج 1 ، ص 6 ؛ مجد البيان ، ص 51 ؛ روح المعانى ، ج 1 ، ص 6