ريشه در هواى نفس مفسّر دارد و به منظور اثبات صحت رأى خود ، تفسير مىكند كه در اين صورت ديدگاه يا مذهب مفسّر اصل و قرآن فرع خواهد بود ، اين نوع تفسير نيز به اتفاق فريقين و بدون ترديد ، تفسير به رأى است . « 1 » پس چنان كه ملاحظه شد از روايات نهى از تفسير به رأى و روايات نهى از تفسير بدون علم بيش از اين استفاده نمىشود كه مفسر بدون علم و يا درصدد تحميل رأى به قرآن است « 2 » ازاين‌رو هيچ‌كدام از فريقين نمىتوانند يكديگر را متهم كرده ، تفسيرشان را در جرگه تفسير به رأى محسوب كنند و يا قيد و شرطى براى تفسير يكديگر قرار دهند جز آنكه دليلى قطعى بر مدعاى خود داشته باشد ، « 3 » به زودى در بررسى مبانى مختص فريقين در تفسير ، استحكام و صحت و سقم مبانى تفسير فريقين محك خواهد خورد و بىپايگى برخى از ادعاها در اين زمينه برملا خواهد شد .

--> ( 1 ) . ر . ك : معالم التنزيل ، ج 1 ، ص 34 ؛ ابن الانبارى ، به نقل از الجامع لاحكام القرآن ، 1 ، ص 33 ؛ روح المعانى ، ج 1 ، ص 6 ؛ ابن عاشور ، التحرير و التنوير ، ج 1 ، ص 35 ؛ الصافى ، ج 1 ، 38 ؛ صادقى ، الفرقان ، ج 1 ، ص 19 ؛ مدرسى ، من هدى القرآن ، ج 1 ، ص 37 و . . . ( 2 ) . علّامه طباطبايى پس از بررسى نسبتا مفصل درباره روايات نهى از تفسير به رأى و روايات نهى از قول بدون علم در قرآن و نيز احاديث « ضرب القرآن بعضه ببعض ، زدن برخى از اجزاى قرآن به برخى ديگر [ براى تكذيب ] » به اين نتيجه مىرسد كه تمام اين احاديث به يك معنا برمىگردد كه عبارت است از : « استمداد از غير قرآن در تفسير قرآن » . ر . ك : الميزان ، ج 3 ، ص 83 . ( 3 ) . به طور نمونه : ذهبى علم كلام را به آن‌گونه كه از تفكر اشعرى اوست ، جزو شروط تفسير اجتهادى مقبول برمىشمرد و مىگويد : « هر مفسرى آن را رعايت نكند در ورطه تفسير به رأى مذموم گرفتار مىآيد » . ر . ك : التفسير و المفسرون ، ج 1 ، ص 267 جالب است وى نمونه‌اى از تفسير علم الهدى سيد مرتضى را در رفع يد از ظاهر قرآن ( در آيه 172 ، 173 سوره اعراف ) بيان مىكند و آن را دليل بر تفسير به رأى مذموم به حساب مىآورد و مىگويد : « اهل سنت از اين ظاهر رفع يد نمىكنند ازاين‌رو تفسيرشان تفسير به رأى جايز است » ( همان ، ج 1 ، ص 411 ) غافل از اينكه مفسران اهل سنت نيز كه ذهبى تفسيرشان را تفسير به رأى جايز مىداند ، از ظاهر همين آيات رفع يد كرده‌اند ، ر . ك : عبد اللّه بيضاوى ، اسرار التنزيل ( تفسير بيضاوى ) ، ج 1 ، ص 366 ؛ فخر الدين رازى ، مفاتيح الغيب ، ج 15 ، ص 46 - 51 جاى بس شگفتى است ، ذهبى با اين تتبع ناقص بارها تفسير شيعه را تفسير به رأى مذموم محسوب كرده و ادعا مىكند تفسير شيعه براى دفاع از مذهب شكل گرفته است ! ر . ك : همان ، ج 1 ، ص 281 ؛ ج 2 ، ص 16 .