. . . لا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَ قاتَلَ أُولئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَ قاتَلُوا وَ كُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنى . . . . « 1 » 4 . ستايش قرآن از « السابقون الأوّلون » تنها به دليل سبقت بما هى نيست بلكه سبقت در ايمان و عمل صالح است و إلّا بايد آنان كه نخست به دين گرويدند و بعد مرتدّ شدند ( مانند عبد اللّه بن ابى سرح ) ستايش شوند . از اين روست كه قرآن براى هيچ‌كس ضمانت قطعى نكرده است بلكه همواره سعادت و نجات را در دايره ايمان و عمل صالح مىداند حتى در سوره زمر ( آيه 65 ) درباره شخص پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمايد : وَ لَقَدْ أُوحِيَ إِلَيْكَ وَ إِلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكَ لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ وَ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ ( هر چند اين تعبير از باب « إيّاك أعنى و اسمعى يا جاره » است ) . بنابراين اگر ادلّه‌اى اقامه شود كه نشان دهد اصحاب بيعت الرضوان يا السابقون الاولون ( به ويژه اگر دايره افراد آن بسيار وسيع باشد ) در زمان حيات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم يا پس از حيات ايشان دچار كفر ، فسق ، ارتداد و . . . شده‌اند ، رضايت خدا از آنان سلب مىشود و إلّا موجب تناقض در كلام خدا خواهد شد . از جمله قرآن در همان سوره فتح آيه 29 مىفرمايد : مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ تَراهُمْ رُكَّعاً سُجَّداً يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى عَلى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً « 2 » در اين آيه نيز بدون تفاوت بين افراد صحابه تعبير « منهم » را كه براى تبعيض است به كار برد تا نشان دهد معيار و ميزان چيزى جز ايمان و عمل صالح نيست . اين معيار اختصاصى به اين امت ندارد قرآن خطاب به مؤمنان مىگويد : لَيْسَ بِأَمانِيِّكُمْ وَ لا أَمانِيِّ أَهْلِ الْكِتابِ مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ . . . « 3 » افزون بر آن آيه وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ . . . در سياق آياتى است كه از منافقان و

--> ( 1 ) . حديد ، 10 ( 2 ) . فتح ، 29 ( 3 ) . نساء ، 123