اعمال زشت آنان ، مذمت مىكند و اين نشان مىدهد افراد و السابقون الاولون بر اساس ايمان و عمل صالح شايسته مدح شده‌اند و تا زمانى كه در پى خشنودى خدا باشند خداوند از آنان خشنود است . از سوى ديگر به طور قطع در بين صحابه منافقان حضور داشته‌اند و آيات فراوان قرآن مانند سوره منافقين و توبه شاهد آن است ، بسيارى از منافقان در بين صحابه ناشناخته مانده‌اند چون دأب قرآن و سيره رسول مكرّم اسلام صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بر افشاگرى ماهيّت آنان به طور تفصيل نبوده است و به طور قطع رضايت خدا شامل حال فاسقان و منافقان نمىشود : . . . فَإِنَّ اللَّهَ لا يَرْضى عَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ . « 1 » 5 . اهل سنت با طرح نظريه « تنزيه صحابه » ناگزير به پذيرش چند امر خطيرند . اوّلا : آنان ناچارند لغزشها و فتنه‌گريهاى برخى از صحابه به ويژه پس از وفات پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را توجيه كنند چون آنان به اين نكته پى برده‌اند كه رضايت خدا تنها در مدار ايمان و عمل صالح است ( و صحابه و ديگران به همين دليل ارزش يافته‌اند ) و ارتكاب فسق موجب سخط خدا و خروج از عدالت و سقوط ارزش مىشود . بر اين اساس عده‌اى از آنان وجود فسق بين صحابه را به كلّى منكر شده‌اند به طور نمونه غزالى مىگويد : و الّذى عليه السلف و جماهير الخلف أنّ عدالتهم معلومة بتعديل اللّه عزّ و جل ايّاهم و ثنائه عليهم فى كتابه و هو معتقدنا فيهم إلّا أن يثبت بطريق قاطع ارتكاب واحد لفسق مع علمه به و ذلك لهم يثبت ! فلا حاجة لهم إلى التعديل . « 2 » برخى ديگر از اهل سنت در مورد توجيه فسق برخى از صحابه مىگويند : فالصحابة كلّهم عدول فهم اولياء اللّه تعالى و اصفياؤه و خيرته من خلقه بعد انبيائه و رسله و هذا مذهب اهل السنّة و الذى عليه جماعة من ائمّة هذه الأمّة . . . و ما تغيرت بهم الاحوال فظهرت فيهم الحروب و سفك الدماء . . . غير مسقط من مرتبتهم و فضلهم إذ كانت تلك الامور مبنيّة على الاجتهاد و كل مجتهد مصيب . . . . « 3 »

--> ( 1 ) . توبه ، 96 ( 2 ) . محمد غزالى ، المستصفى ، ص 24 ( 3 ) . الجامع لاحكام القرآن ، ج 16 ، ص 299