پيام قرآن ج 9 ، آية اللّه مكارم شيرازى ؛ المحجة فيما نزل فى القائم الحجة ، سيد هاشم بحرانى ؛ روح المعانى ، آلوسى . درك نكات كليدى 1 . آيات درباره مهدويّت فراوانند كه در چند دسته مىتوان آنها را مورد مطالعه قرار داد از جمله : بخشى از اين آيات در سطح تنزيلى و بخشى در سطح تأويلى بر اين مسئله دلالت دارند . مراد از سطح تأويلى ، تطبيق آيه بر مصداقهاى ديگر ( غير از مصداقى كه آيه درباره آن نازل شده است ) به خاطر وجود علت و ملاك حكم و يا اقواييت ملاك حكم در آن مصداق است « 1 » اين آيات گونه‌هاى متعدد دارد و هر كدام بعد يا ابعادى از اين مسئله را روشن مىكنند . 2 . از جمله آياتى كه در معناى تنزيلى آنها ، دلالت بر وعده خدا براى حكومت جهانى و غلبه اسلام بر همه اديان دارد آيات : 32 و 33 ، التوبه ، 55 ، النور ، 105 ، الانبياء ، 9 ، الصف مىباشد و از جمله آياتى كه در سطح تأويلى بر مسئله مهدويت دلالت دارد آيه مذكور ( قصص ، 5 ) است . خداوند در اين آيه از اراده قطعى خود سخن مىگويد و مستضعفانى كه شايستگى پيشوايى و وراثت دارند را ، جانشين گردن‌كشان و طاغوتيان مىكند اين سنتى از سنتهاى الهى است كه درباره بنى اسرائيل تحقّق يافته است . به نظر مىرسد حضرت موسى عليه السّلام كه به قوم خود مىفرمايد : قالَ مُوسى لِقَوْمِهِ اسْتَعِينُوا بِاللَّهِ وَ اصْبِرُوا إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ « 2 » بر اساس همين سنت سخن گفته است ؛ اين سنت براى اين امت نيز تحقّق دارد همان گونه كه قرآن به آن وعده داده و مىفرمايد : وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا

--> ( 1 ) . قرآن در جريان دائمى است و توقف در آن راه ندارد امام باقر عليه السّلام مىفرمايد : « و لو أنّ الآية إذا نزلت فى قوم ثم مات اولئك القوم ماتت الآية لما بقى من القرآن شيء و لكن القرآن يجرى اوله على آخره ما دامت السماوات و الارض و لكل قوم آية يتلونها هم منها من خير أو شر » ( محمد رضا حكيمى و ديگران ، الحياة ، ج 2 ، ص 107 ، 108 ، 152 ) . اين روايت و مانند آن ، از حيات قرآن در گذر زمان و تطبيق مفاد آيات آن در مصاديق متعدد ، دلالت دارد . ( 2 ) . اعراف ، 128