مكّى ( پيش از هجرت ) است و به حساب استثناها در اين سوره قرار گرفته است بلكه قول صحيح را در اين مىدانند كه اين آيه مدنى و جزو آخرين آيات نازله بر رسول خداست « 1 » و بر اين قول ادعاى اجماع كرده‌اند ، « 2 » تنها آلوسى به استناد رواياتى كه درباره اين آيه مطرحند ، احتمال مىدهد اين آيه تكرار در نزول داشته باشد « 3 » ( نه آنكه اين آيه پيش از سوره مائده نازل شده ليكن در اين سوره قرار گرفته است ) . اين احتمال بدون دليل و مردود است چنان كه خواهيد ديد . 2 . عدم ارتباط آيه تبليغ با آيات قبل و بعد اساسا شأن نزولهايى كه فريقين براى اين آيه ذكر كرده‌اند و ديدگاههاى تفسيرى فريقين و نيز روايات تفسيرى اهل سنت از صحابه و تابعين ، جملگى نشان مىدهد اين آيه با بحث درباره يهوديان كه پيش از اين آيه و پس از آن آمده ، ارتباطى ندارد ، تنها مقاتل بن سليمان ( م / 150 ق ) از تابعين ، آيه مورد بحث را درباره يهوديان مىداند و مىنويسد : يهوديان ، پيامبر خدا صلى اللّه عليه [ و آله ] و سلم را استهزا مىكردند و حضرت نسبت به آنان ساكت بود آنگاه خداوند در اين آيه ايشان را واداشت تا موضع گيرى كند . . . و تكذيب و استهزا آنان را مانع از تبليغ احكام و صفاتى كه مربوط به يهود است نداند . « 4 » پس از وى ابن جرير طبرى « 5 » ( م / 302 ق ) ، سمرقندى « 6 » ( م / 375 ) ، بغوى ( م / 516 ق ) « 7 » همين قول را اختيار كرده‌اند ، فخر رازى ( م / 606 ق ) نيز ضمن بيان اقوال ديگر در اين زمينه ، همين قول را پذيرفته و دليل خود را سياق يا تناسب آيات قبل و بعد با اين آيه مىداند . « 8 » ظاهر عبارت مقاتل بن سليمان نشان مىدهد ديدگاه وى و همين‌طور ديگران

--> ( 1 ) . تفسير القرآن العظيم ، ج 2 ، ص 79 ( 2 ) . محمد فيروزآبادى ، بصائر ذوى التمييز ، ج 1 ، ص 178 ( 3 ) . روح المعانى ، ج 4 ، ص 290 ؛ رشيد رضا نيز آن را به صورت « گفته شده آيه دو بار نازل شده است » آورده است ، المنار ، ج 5 ، ص 391 . ( 4 ) . مقاتل بن سليمان ، تفسير مقاتل بن سليمان ، ص 492 ( 5 ) . جامع البيان ، ج 4 ، ص 307 ( 6 ) . بحر العلوم ، ج 1 ، ص 448 ( 7 ) . معالم التنزيل ، ج 2 ، ص 51 ( 8 ) . مفاتيح الغيب ، ج 12 ، ص 50