( 1 ) - خلاصه اين كه نعمت‌هاى خدا مانند رحمتش وسيع و همگانى است و كسانى هم كه از سوى خدا نعمت به آنان داده شده است ، زيادند و همهء آنان به طور كلى به دو گروه تقسيم مىشوند : سپاسگزاران و ناسپاسان . در اينجا فايدهء وصف ( غير المغضوب عليهم ) ظاهر مىگردد و آن اين كه جمله « انعمت عليهم » به تمام كسانى كه نعمت به آنان داده شده است ، عموميت دارد ولى صفت دوم ، مفهوم و هدف آن را تعيين مىكند و به گروه اول يعنى به انعام‌شده‌هايى كه در برابر نعمت‌هاى خداوند شكر و سپاسگزارى مىكنند ، اختصاص مىدهد . بنابراين ، مفهوم آيه به طور خلاصه چنين خواهد بود كه : بندهء نمازگزار با اين جملات از خداوند درخواست مىكند كه او را به راه بندگان نيكش هدايت فرمايد و بندگان نيك خدا داراى دو صفت هستند ، يكى اين كه خداوند نعمت فراوان به آنان داده است « انعمت عليهم » ، صفت دوم اين كه آنان از اين نعمت‌هاى خدادادى سوء استفاده نكرده و راه كفران و ناسپاسى و راه گمراهى و ضلالت نپيموده‌اند و از غضب‌شدگان و گمراهان نگرديده‌اند « غير المغضوب عليهم و لا الضالين » . اين گروه همان‌طوركه به نعمت‌هاى دنيا رسيده‌اند ، در اثر اطاعت و اعمال نيك انسانى ، به نعمت‌هاى آخرت نيز نائل گرديده و در نتيجه به هر دو خير و سعادت دست يافته‌اند . وصف قرار گرفتن كلمهء « غير » مانند اين آيه شريفه ، بسيار معمول است و در موارد زيادى آمده است و از آن موارد است جملهء فقهى معروف كه مىگويند : اين جمله « يجوز اقتناء كل كتاب غير كتب الضلال » يعنى نگه‌داشتن هر نوع كتاب جز كتاب ضلال و گمراهى جايز است ، در اين گفتار مىبينيم كه جملهء « غير كتب الضلال » به صورت وصف استعمال گرديده است . بنابراين ، محلى براى گفتار بعضىها باقى نمىماند كه مىگويند : كلمه « غير » از كلماتى است كه در ابهام غوطه‌ور است و نمىتواند به سبب اضافه معرفه گردد و براى « الذين » كه معرفه مىباشد ، وصف واقع شود پس به ناچار بايد گفت كه اين جمله از لحاظ تركيبى ، صفت « الذين » نيست بلكه بدل از جمله قبل است . اين خلاصهء سخنى است كه در اين مورد گفته شده است ولى با آن بيان كه گفتيم جايى براى اين سخن و جوابى كه از آن گفته‌اند ، باقى نمىماند . خلاصه اين كه : عملى كه در يك قضيه ذكر مىشود - اعم از قضيه خبرى يا انشايى - در صورتى كه شمول و عموميت به تمام افراد داشته باشد همان‌طوركه با كلمه‌هاى ديگر تخصيص مىزنيم ، مىتوانيم با كلمهء غير هم توصيف كنيم و تخصيص بزنيم و مىتوانيم مثلا بگوييم : « جاءني جميع