الْحَمْدُ لِلَّهِ فاطِرِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جاعِلِ الْمَلائِكَةِ رُسُلًا . « 1 » ستايش مخصوص خداوندى است كه آفرينندهء آسمان‌ها و زمين است و فرشتگان را رسولانى قرار داده است . به طورى كه مىبينيد : « فاطر » و « جاعل » در آيهء اول به معناى « ماضى » و « غافر الذّنب » و « قابل التّوب » در آيه دوم براى دوام و هميشگى است و هر چهار كلمه در اثر اضافه شدن ، معرفه گرديده و براى « اللّه » وصف قرار گرفته‌اند . اضافهء « مالك » نيز از اين قبيل است زيرا مفهوم كلمهء « مالك » يعنى مالكيت خداوند به روز قيامت ، هميشگى است . بنابراين اضافهء آن ، از قبيل اضافه معنوى و قابل كسب تعريف است و با كسب تعريف مىتواند براى « اللّه » وصف واقع شود . پاسخ ما تحقيق در پاسخ اين اشكال اين است كه اصلا اضافه ، اعم از لفظى و معنوى ، مفيد « تعريف » و تشخّص نيست بلكه اضافه ، فقط مفيد تخصيص و يك نوع تضييق و كم كردن دايرهء مفهوم و مصاديق لفظ است و اما تعريف و تشخّص بايد از شواهد و قراين ديگر استفاده شود نه از اضافه . دليل و توضيح مطلب اين كه : بديهى است كه فرقى در بين اين دو جمله نيست كه بگوييم « غلام ، لزيد » و يا « غلام زيد » و همان‌طوركه جملهء اول غير از تخصيص و كم كردن تعداد و مصاديق غلام ، فايدهء ديگر ندارد - زيرا شايد زيد غلام‌هاى زياد و متعدد داشته باشد - در موارد اضافه معنوى هم مانند جملهء دوم فقط تخصيص حاصل مىگردد . ( 1 ) - در موارد اضافهء لفظى نيز همان گونه تخصيص و كم كردن افراد به دست مىآيد ، منتها با اين تفاوت كه تخصيص در لفظ ، ناشى از اضافه نيست بلكه بدون اضافه هم حاصل مىشود و اضافه به جز تخفيف فايده ديگر ندارد . آرى ، اضافه خواه لفظى باشد و خواه معنوى ، مفيد تخصيص است نه مفيد تعريف و تعيين ، ولى اين مطلب موجب آن نيست كه كلمهء « مضاف » نتواند براى يك كلمه « معرفه » وصف واقع شود زير مجوّز وصف بودن اگر تنها تخصيص يافتن باشد كه در تمام موارد اضافه خواه لفظى باشد و يا معنوى به طور يكسان وجود دارد و اگر مجوز آن ، معرفه بودن باشد ، آن هم ممكن است از شواهد و قرائن خارجى به دست بيايد و استفاده تعيين از قرائن خارجى هم در هر دو نوع اضافه يكسان مىباشد . بنابراين ، فرقى در ميان اضافه لفظى و معنوى نيست و هرچه در تفاوت اين دو نوع اضافه ،

--> ( 1 ) فاطر / 1 .