السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)

543

البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)

وجود واقعى زيرا كه وجود واقعى به لفظ مربوط نيست ولى بايد توجه داشت كه اين نوع به وجود آمدن معنى از لفظ ، به جمله‌هاى انشايى اختصاص ندارد بلكه در جمله‌هاى خبرى و مفردات هم تحقق دارد . ( 1 ) - اما وجود معنى بدون وجود لفظ تنها به دو صورت مىباشد و در هيچ‌يك از اين دو صورت ، لفظ كوچك‌ترين تأثير و دخالتى در پيدايش آن ندارد : 1 - وجود واقعى : اين گونه وجود در جهان هستى ، به صورت جوهر و يا عرض كه حقيقت و هستى آن را تشكيل مىدهد ؛ ظاهر مىشود ، ظهور و تحقق پيدا كردن چنين وجود ، منوط به تحقق يافتن علل و اسباب طبيعى آن است ، بديهى است الفاظى كه چنين معنا را حكايت مىكنند ، از علل و اسباب طبيعى آن محسوب نمىشوند تا در تحقق يافتن آن دخالت داشته باشند . 2 - وجود اعتبارى : و اين گونه وجود نيز نوعى از هستى و تحقق است ولى تنها در عالم فرض و اعتبار ، نه در خارج و واقع . تحقق يافتن اين نوع وجود مبتنى بر اعتبار و فرض كردن معتبر و فرض كننده‌اى است و بديهى است كه اعتبار هر اعتباركننده ، با خود آن شخص قائم و پابرجا مىباشد و با وجود و تخيّل وى تحقق پيدا مىكند و به وجود لفظى كه از آن حكايت مىكند ، هيچ‌گونه توقف و وابستگى ندارد . اما اين كه شارع و يا عقلا قراردادها و ايقاعاتى را كه در ميان مردم واقع مىشود امضا و تأييد نموده‌اند ، تحقق اين امضا گرچه موقوف و مبتنى بر اين است كه از ناحيهء شخص ، اين فرض و اعتبار اثر و ارزشى ندارد ولى با اين حال همان امضاى شارع هم در صورتى است كه تلفظ الفاظ عقود و ايقاعات ، توأم با اعتبار و قصد انشاى عاقد باشد . اما محل بحث ما مفهوم و معناى جمله است در مرحله‌اى ، قبل از قصد انشاى عاقد كه شرط قبل امضاى شارع است . خلاصه اين كه : نه وجود حقيقى و نه وجود اعتبارى چيزى ، به لفظى كه به آن دلالت دارد ، متوقف نمىباشد و اما امضا نمودن شارع و يا عرف عقلا ، وجود اعتبارى مفهوم يك جملهء انشايى را در عقود و ايقاعات گرچه مشروط به صدور لفظ است ولى اين شرط و وابستگى از اين جهت است كه لفظى در معناى خود استعمال گرديده و به وجود آن دلالت مىكند نه اين كه يك وجود لفظى به آن مىبخشد زيرا وجود لفظى و ظاهرى معانى ، اختصاص به جملهء انشايى ندارد بلكه معانى تمام جملات خواه جملهء انشايى و يا جملهء خبرى آن را دارا مىباشد . بنابراين ، آن چه گفته‌اند و مشهور شده است كه « انشا ، ايجاد معنى است به وسيلهء لفظ » اساس و پايهء صحيح و استوارى ندارد . نظريه صحيح در اين مورد اين است كه ساختمان جمله‌هاى انشايى براى ابراز و اظهار يك امر