مخير و آزاد بودند كه در حال نماز به هر سو كه بخواهند رو كنند اما رسول خدا ( ص ) بيت المقدس را به عنوان قبله انتخاب نمود كه به سوى آن نماز بخوانند ، سپس ضمن دو آيه بعدى دستور توجه به سوى بيت الحرام آمد و توجه به بيت المقدس نسخ گرديد . مؤلف : اين بود خلاصهء نظريه نسخ در مورد آيهء شريفهء فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ ، ولى اين نظريه بسيار سست و از درجهء اعتبار ساقط است زيرا : اولا : توجه رسول خدا ( ص ) به سوى بيت المقدس با اراده و ميل خود نبود ، بلكه خدا آن را براى وى معين نموده بود ، چنان كه مىفرمايد : وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْها إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلى عَقِبَيْهِ . « 1 » ما قرار نداديم ، قبيله‌اى را كه تو به سوى آن نماز مىخواندى ، مگر براى اين كه فرد مطيع و پيرو ، از فرد سركش و عقب‌گرد كه به كفر دوران جاهليت برمىگردد ، شناخته شود . ثانيا : آيهء فَأَيْنَما تُوَلُّوا هيچ ارتباطى به مسئلهء قبله و بيان و جهت و نقطهء توجه در حال نماز ندارد تا با آيات ديگر نسخ گردد بلكه اين آيه يك حقيقت ثابت و تغييرناپذير اعتقادى را بيان مىكند كه قابل نسخ نيست و آن اين است كه خداوند در جاى معين و نقطهء خاصى نيست و در هر سو و در هر نقطه و در همه جا وجود دارد ، به طورى كه به هر طرف كه رو بيفكنيد ، خداوند در آنجاست . با توجه به همين معنى است كه ائمه اهل بيت ( ع ) از اين آيه احكام ذيل را استفاده نموده‌اند : ( 1 ) - 1 - مسافر در نمازهاى مستحب مىتواند به هر سو كه بخواهد رو كند . 2 - نماز واجب انسان اگر از روى اشتباه به ما بين مشرق و مغرب واقع شد ، صحيح است . 3 - سجده‌هاى قرآن را مىتوان به هر طرف انجام داد . 4 - كسى كه قبله را نمىشناسد ، به هر سو مىتواند نماز بخواند . سعيد بن جبير هم وقتى كه خواستند به فرمان حجاج سرش را روى بر زمين از تنش جدا كنند ، همان آيه را تلاوت نمود . « 2 »

--> ( 1 ) بقره / 143 . ( 2 ) تفسير قرطبى ، 2 / 75 .