السيد الخوئي (مترجم: نجمى / هريسى)
179
البيان في تفسير القرآن (بيان در علوم و مسايل كلى قرآن) (وزارت ارشاد) (فارسى)
بوده ، پارهء ديگر هم به صورت « خبر واحد » از پيامبر اسلام نقل شده است نه به طور تواتر و اين نظريه را عدهاى از محققين و دانشمندان اهل سنت نيز پذيرفتهاند . به نظر ما اين عقيده در ميان علما مشهورتر از نظريههاى ديگر است در توضيح آن ، نخست دو موضوع را بيان مىكنيم : موضوع اول : تمام مسلمانان با وجود اختلافات زياد فكرى و عقيدتى ، در اين مطلب اتفاق نظر دارند كه راه ثابت شدن قرآن منحصر به تواتر است و قرآن مجيد تنها از راه تواتر و نقلهاى فراوان و يقينآور ثابت شده است و راه دومى هم ندارد . عدهء زيادى از دانشمندان شيعه و سنى بر اين مطلب چنين استدلال كردهاند : با توجه به اين كه قران اساس اسلام و معجزه آسمانى براى گواه نبوت است ، بدين جهت از اهميت فوقالعادهاى برخوردار است ، به طور طبيعى علل و انگيزهها براى نقل آن ، در ميان مسلمانان زياد بوده است . هر خبر كه از چنين اهميت فوقالعادهاى برخوردار باشد ، علل و دواعى بر نقل آن زياد باشد ، طبيعتا فراوان نقل مىشود و به حد تواتر مىرسد و نقلكنندگان آن بيشتر خواهد بود . بنابراين هر سخنى كه به طور تواتر نقل نشود بلكه به صورت « خبر واحد » باشد معلوم است كه آن سخن جنبهء قرآنى نداشته ، از اهميت برخوردار نبوده است و اين است كه از قرآن محسوب نمىشود . سيوطى مىگويد : قاضى ابو بكر در انتصار چنين آورده است كه گروهى از دانشمندان فقه ( 1 ) - و كلام معتقدند كه اگر آيهاى با خبر واحد نقل گردد ، در حكم قرآن خواهد بود ، گرچه به يقين نتوان آن را جزء قرآن دانست . ولى به دليلى كه گفته شد ، بطلان اين نظريه واضح و روشن است زيرا اگر موضوعى با كثرت دواعى و انگيزههاى نقل ، به صورت خبر واحد نقل شود ، دليل بر كذب و دروغ بودن آن خواهد بود ، چون اگر صحت داشت ، با آن همه علل و موجبات نقل ، به طور فراوان و تواتر نقل مىشد . مثلا اگر تنها يك يا دو نفر ورود سلطانى را به شهرى خبر دهند در صورتى كه ورود سلطان به آن شهر چيزى نيست كه براى مردم مخفى بماند ، اگر غير از آن دو نفر اين خبر را نقل نكند ، شنونده در دروغ بودن اين خبر ترديدى به خود راه نمىدهد و به دروغ بودن آن حكم مىكند و اين خبر موجب آن نخواهد بود كه تشريفاتى را كه در موقع ورود يك سلطان به يك شهر انجام مىپذيرد ، انجام دهد . با اين بيان به خوبى روشن مىشود كه اگر سخنى با خبر واحد نقل گردد و به خدا نسبت داده شود ، دليل قطعى بر اين است كه آن سخن كلام خدا نيست و از قرآن محسوب نمىشود و هنگامى