بوده است ، و سپاه اسكندر نيز آن را خراب كرده بود ، از 1292 آغاز شد . يكى از مناطق محتمل سد ذو القرنين تاجيكستان است . اين كشور كوهستانى براى سدسازى بسيار مناسب است . پژوهشهاى باستان‌شناسى از دهه 1309 ش ، در شمال رشته كوههاى حصار و باختر آغاز شد . هر دو منطقه روزگارى در قلمرو حكومت هخامنشى بود ، كه بعدها به تصرف اسكندر در آمد . « 1 » برخى ديوار چين را سد ذو القرنين دانسته‌اند و بسيارى تنگه داريال . بعضى نيز معتقدند سد دربند در كوههاى قفقاز همان سد ذو القرنين مىباشد كه در اين قسمت به بررسى آنها مىپردازيم .

--> ( 1 ) . فراميكن ، ص 95 ، 98 .