محمود حسن ديوبندى

مختصرى درباره علوم قرآن 33

تفسير كابلى (فارسى)

بايد قرائت مطابق قواعد ادبى به وجهى از وجوه بوده باشد و شروط اساسى كه در اين فن تذكر رفته از قرار آتى است : اين كه قرائت مورد نظر با قواعد ادبى مخالفت صريح نداشته باشد و لااقل با يكى از مصحف‌هايى كه حضرت عثمان ( رض ) به شهرها فرستاد موافقت داشته باشد . و نيز يكى از شروط را اين دانسته‌اند كه استناد آن قرائت به سند صحيح به پيغمبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم برسد چنانچه هر قرائتى كه اين چند شرط را دارا بود صحيح و گرنه ضعيف و يا شاذ گويند . تاريخ تفسير و طبقات مفسرين براى علم تفسير تعريفات زيادى شده و در اين‌جا تعريفى را كه زركشى در " البرهان " بيان داشته نقل مىداريم : " تفسير " علمى است كه بوسيله آن فهم كتاب منزل خداوندى بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و بيان مفاهيم و استخراج احكام و حكمت‌هاى آيات آن با استمدادى كه از علم لغت ، نحو ، صرف ، علم بيان اصول فقه و قرائات شده ، شناخته مىشود ( البرهان زركشى ص 2 - 13 ) . سير تحول تفسير و تفاسيرى كه بر قرآن كريم نوشته شده است از خود تاريخ جداگانه و مفصلى دارد . صاحب " كشف الظنون " تفاسير زيادى را براى قرآن نقل نموده و نام آنها را برده است كه بالغ بر سيصد و زيادتر از آن مىشود ، چنانچه خود وى مىگويد : تمام تفاسير را احصاء نكرده و هر كدام از اين تفاسير در مجلدات زيادى مىباشد كه بعضى تا صد و يا متجاوز از آن بوده است . به هر صورت از آنجا كه عظمت و برترى و شرف كلام خداوندى با اين علم مىشود بيشتر تجلى نمايد . چنانچه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مىفرمايد : " اشراف امتى حمله القرآن " يعنى حافظان و مفسرين قرآن كريم ، روى اين بيان ، مسلمين از صدر اسلام تاكنون در زمينه‌اى مباحث مربوط به قرآن و بخصوص در تفسير آن مطالعات عميق و تحقيقات گسترده‌اى نموده‌اند ، چنانچه كتابهاى بىشمارى در علوم قرآنى و تفسير تاليف شده است كه همگى درخور توجه و شايان دقت و مطالعه مىباشد . تفسير قرآن كريم در طى چهارده قرن اسلامى دوره‌ها و روشهاى مختلفى به خود ديده است كه از مراحل ابتدايى شروع و امروز تدريجا از خود ضوابط و قواعدى دارد و به صورت علمى درآمده كه در ميان ساير علوم اسلامى موقعى بلندمرتبه يافته و داراى مبانى و اصول كلى و عميق مىباشد .