محمود حسن ديوبندى
مختصرى درباره علوم قرآن 29
تفسير كابلى (فارسى)
و از لحاظ سوره ، نصف اول ، سورهى حديد و نصف دومى سورهى مجادله مىباشد ( الاتقان فى علوم القرآن ج 1 ) . چنانچه وقتى دقيقتر در روايات مىنگريم در مىيابيم كه حفاظ قرآن كريم و ائمه مفسرين در مورد نصف قرآن از لحاظ حروف قول مشهور بيان ابو محمد الحمانى ( رح ) را پذيرفته و نقل داشتهاند . اجزاء و حصص قرآن : از احاديث برمىآيد كه صحابهى كبار جهت حفظ و تلاوت و وردى كه داشتهاند قرآن را به اجزاء و حصههاى مشخص تقسيم نمودهاند . در تفسير ابن كثير ( رح ) جلد اول روايت اوس بن حذيفه ( رح ) را كه مسند امام احمد بن حنبل ، سنن ابى داود و سنن ابن ماجه استخراج نمودهاند نقل شده است كه در مورد صحابهى كرام پرسيدند كه آنان قرآن را به چه قسم تقسيمات داشتهاند ، فرمود : ثلث ، خمس ، سبع ، تسع ، واحدة عشرة ، كه در تلاوت و حفظ مروج بود . وقتى عصر تابعين پس از صحابه فرا مىرسد ، علماء و مفسرين قرآن جهت سهولت در حفظ و تدريس و تعليم در مدارس و مكاتب و سلسلهى حفظ كلام اللّه مجيد ، قرآن را در سى جزء مشخص و برابر تقسيم داشتهاند كه بعدا در مدارس مورد قبول قرار گرفت و حفاظ اين تقسيمات را پذيرفتند و بدين ترتيب گويا به اندازهى سى روز هر ماه در سى پاره و جزء تقسيم نمودند و هر پارهاى را به چهار حصه كه هر كدام آن را ربع ، نصف و ثلث نامگذارى نمودند و بخشهاى مخصوصى از آيات را به عنوان ركوعات تقسيم كرده كه با رمز " ع " مشخص گرديد . تقسيم سه حصهاى قرآن كريم : ثلث اول قرآن كريم : از اول قرآن تا سورهى برائه آيهى 100 . ثلث دوم قرآن كريم : از آيهى 101 سورهى برائه تا سورهى شعراء آيهى 101 . ثلث سوم قرآن كريم : از آيهى 102 سورهى شعراء تا آخر قرآن كريم . تقسيم هفت حصهاى قرآن كريم : سبع اول : از ابتداى قرآن تا آيهى " وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ " سوره نساء حرف دال است . سبع دوم : از بعد از دال " مَنْ صَدَّ " تا آيهى " حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ " سورهى اعراف حرف ت . سبع سوم : از الف " أَعْمالُهُمْ " تا آيهى " أُكُلُها دائِمٌ " سورهى رعد الف دومى . سبع چهارم : از همزهى " دائِمٌ " تا آيهى " وَ لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَكاً " سورهى حج الف دومى .