محمود حسن ديوبندى
مختصرى درباره علوم قرآن 23
تفسير كابلى (فارسى)
اين ترتيب نزول سورههاى مكى و مدنى را ابن الفريس به روايت ابن عباس ( رض ) بيان مىدارد و در روايت ديگرى كه آمده عكرمه ( رض ) اقرأ باسم ربّك الّذى را به جاى سورهى ن آورده است . سورههاى مكى و مدنى دوران نزول قرآن كريم 13 سال در مكّه و 10 سال در مدينه كه مجموعا 23 سال مىشود بوده است . از اينرو آيات و سورى را كه در مكه نازل شده است مكى و آيات و سورى را كه در مدينه نازل گرديده است مدنى گفتهاند . دانشمندان امّت اسلامى راجع به اين علم عنايت خاصى از خود نشان دادهاند ، چنانچه در هر آيه و سوره ، سوره قرآن تتبع نمودهاند و در اين امر زمان و مكان و خطاب را كلا مراعات داشتهاند . چنانچه نه تنها به زمان نزول هر آيه و سوره اكتفا نكرده و نه به مكان نزول بلكه ميان زمان و مكان و خطاب جمع فرمودهاند . معرفت با اين علم براى هر مسلمان ضرورى بوده و اين علمى است كه از اشرف علوم قرآن ناميده شده است . ابو القاسم حسن بن محمد بن حبيب نيشابورى در كتاب " التنبيه على فضل علوم القرآن " مىگويد : " از اشرف علوم قرآن علم نزول و اسباب نزول و ترتيب آيات و سور كه در مكه نازل شده و يا در مدينه ، و آنچه كه در مكه نازل شده و حكمش در مدينه و آنچه كه در مدينه نازل شده و حكمش در مكه . و آنچه كه در مكه نازل شده دربارهى اهل مدينه و آنچه كه در مدينه نازل شده دربارهى اهل مكه و آيات و سورى كه در مدينه چون مكه نازل شده و آيات و سورى كه در مكه چون مدينه نازل شده و آنچه كه در جحفه نازل شده ، و آنچه در بيت المقدس و يا طائف و يا حديبيه نازل گرديده و آيات و سورى كه در شب نازل شده و آيات و سورى كه در روز نازل شده و سورى كه پراكنده و مكرر نزول يافته ( مانند سورههاى انعام ، فاتحه و آية الكرسى ) و آيات و سورى كه يك مرتبه نازل شده است و آيات مدنى در سورههاى مكى و آيات مكى در سورههاى مدنى ، آيات و سورى كه از مكه به سوى مدينه حمل شده و يا از مدينه به سوى مكه حمل گرديده ، و يا از مدينه به سرزمين حبشه ، و آيات و سورى كه مجمل نازل شده و يا مفسر ، كه مجموعا بيست و پنج نوع مىباشد .