تا آخر است ، و آخرين سوره كه نازل شد سورهء إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ بوده همين حديث را با كمى تفاوت از حضرت رضا - عليه السّلام - نيز نقل كرده است « 1 » . واحدى ، در مقدمهء كتاب « اسباب النزول » پنج حديث در اين زمينه نقل كرده كه در بعضى از آنها تا پنج آيه از سورهء علق گفته شده است ، و در « مجمع البيان » از اكثر مفسران نقل شده كه اولين سورهء نازل شده ، « اقرء باسم ربك » ، بوده است . آخرين آيه‌اى كه نازل گرديد به نظر اهل سنّت آيهء يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلالَةِ . . . نساء / 176 و به روايتى آيهء وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ . . . بقره / 181 مىباشد . مفسران شيعه ظاهرا روايت دوم را نقل كرده و پذيرفته‌اند كه بعد از نزول آن ، رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله بيست و يك روز يا هفت روز در دنيا ماندند ، در تفسير « كشاف » نقل شده : چون جبرئيل آن آيه را آورد ، به آن حضرت گفت : آن را در رأس آيهء 280 بقره بگذاريد ، در « مجمع البيان » ذيل آيهء : وَ اتَّقُوا يَوْماً . . . از ابن عباس و سدى نقل كرده كه آن آخرين آيه از قرآن است آن حضرت پس از آن بيست و يك روز ، به قولى نه روز ، و به قولى هفت شب زنده ماندند « 2 » . تركيب و ترتيب سوره‌هاى قرآن شكى نيست كه تركيب سوره‌ها و شروع و ختم آنها به دستور و اعلام رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله بوده است ، چنان كه در « مجمع البيان » و « كشاف » نقل شده : آن حضرت فرمود : آيهء وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ . . . را در رأس آيهء 280 بقره بگذاريد در تاريخ قرآن / 36 از امالى شيخ طوسى نقل شده : عبد اللَّه بن مسعود هفتاد سوره را از رسول خدا ، و بقيه را از على بن ابى طالب ياد گرفته است .

--> ( 1 ) - در تفسير صافى از كافى از امام صادق عليه السّلام نقل شده است . ( 2 ) - قاموس قرآن مادهء قرأ .