من ساعتها ) و از حضرت صادق ( ع ) فرمود : ( اذا علقت على المعسره وضعت و يحرص الواضع لها أن ينزعها من المعسرة سريعا لئلا يخرج جميع ما فى بطنها ، و تعليقها على الدابة تحفظها عن الافات ، و ان كتبت على حائط المنزل امن من جميع الهوام . ) التفسير : إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ انشقاق قريب المعنى با انفطار است ، انفطار پاره شدن است انشقاق جدا شدن است و پاشيده شدن است كه آثار قيامت است . اشكال : قبلا گفتيد كه : آسمانها فلزات نيست چنانچه حكماء قديم گفتند بلكه طبقات فضاء است و انفطار و انشقاق چه معنى دارد ؟ جواب : البته هر طبقه يك تلاصقى دارد كه اينها از هم پاشيده مىشود و مثل طى السجل للكتب كه در آيه دارد و ميفرمايد : يَوْمَ نَطْوِي السَّماءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ انبياء آيه 104 ، و ميفرمايد : وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ زمر آيه 67 . يعنى اين نوع كه امروز هستند طبقات مختلف متلاصق باقى نيست بعينه براى تقريب بذهن مثل ابر است كه يك بخارى بيشتر نيست كه از درياها برداشته مىشود و دخانى كه از زمين بالا ميرود و متلاصق مىشود به صورت ابر در ميآيد سپس از هم پاشيده مىشود و جزء هوا مىشود . وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ يعنى شنيد و اطاعت كرد بمعنى سمعت و اطاعت و حق و سزاوار هم بود براى او در اطاعت و استماع و اين آيه يكى از آياتى است كه دلالت تام دارد بر اينكه جميع موجودات امكانى علوى و سفلى شعور و ادراك دارند و معرفت بخداى خود و فرمانبردار در امتثال اوامر او و ذكر و تسبيح دارند ، ميگويند و ميشنوند بلكه در اخبار داريم كه با انبياء و ائمه هدى تكلم ميكردند چنانچه ميفرمايد : تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ بنى اسرائيل آيه 44 . قضاياى مورچه و هدهد در سورهء نمل صريح در اين دعوى است خطابات الهى به آسمان و زمين و وحى بنحل : وَ أَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ و يا أَرْضُ ابْلَعِي ماءَكِ وَ يا سَماءُ أَقْلِعِي هود آيه 44 . و قضيه سوسمار و سنگ ريزه در