آيا اين طرفى ميشوند يا آن طرفى ، آيا پاى حساب چه نحو حكم مىشود و پاى سؤال و جواب چه جواب دهند پاى ميزان چه پيش ميآيد پاى شفاعت چه كسى مشمول مىشود پاى مغفرت و عفو كه را شامل مىشود آيا عاقبت كار آنها به كجا ميكشد . ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقِينِ موقعى كه حكم الهى صادر مىشود : خُذُوهُ فَغُلُّوهُ ثُمَّ الْجَحِيمَ صَلُّوهُ ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوهُ - الى قوله تعالى - لا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخاطِؤُنَ الحاقه آيه 30 الى 37 . و ميآورند كنار جهنم و آن را مشاهده مىكند و مرتبهء بالاتر عين اليقين حق اليقين است و آن موقعى است كه مياندازند او را از سر در قعر جهنم . [ سوره التكاثر ( 102 ) : آيه 8 ] ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ ( 8 ) پس از آن سؤال ميشويد در آن روز از نعمتهاى الهى . در كلمهء نعيم كه مورد سؤال واقع مىشود اختلاف زيادى است بعضى گفتند : سؤال از كفار مىشود كفار مكه از شكر نعمتهاى الهى از ثروت و مكنت كه به آنها داده شده كه عبادت غير خدا را كردند و براى او شريك در عبادت قرار دادند : و گفتند سؤال نميشود مگر از اهل نار و آتش ، بعضى گفتند : سؤال از جميع مكلفين مىشود از كليه نعم ، و بعضى گفتند : از مأكولات و مشروبات و ساير ملاذّ كه از آنها لذت ميبردند ، بعضى گفتند : از صحت و فراغ و حديثى از حضرت رسالت نقل كردند كه فرمود : ( نعمتان مغبون فيهما كثير من الناس الصحة و الفراغ ) ، بعضى گفتند : از امنيت و صحت ، بعضى گفتند : از جميع نعم سواى سه نعمت لباسى كه ساتر بدن باشد . و خوراكى كه سد گرسنگى كند و خانه‌اى كه در او سكونت كند از گرمى و سردى . و اخبار بسيار از ائمه اطهار داريم كه سؤال از ولايت امير المؤمنين و ائمه طاهرين بمضامين مختلفه متجاوز از بيست حديث . اقول : الف و لام النعيم الف و لام جنس است شامل جميع نعم الهى مىشود كه ميفرمايد : وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها ابراهيم آيه 34 ، نحل آيه 18 . و نظر به اينكه افعال الهى تماما از روى حكمت و مصلحت است اگر بنده‌اى بر نعمتى كه به او عنايت شده به مصرفى كه غرض الهى تعلق گرفته صرف كند مورد سؤال واقع نميشود ،