عذاب و اعوان ملك الموت بشدت و سختى روح او را از قالب بدن خارج ميكنند يقين قطعى پيدا ميكنند كه ميفرمايد : ( كلا ) يعنى چنين نيست كه توهّم كرده‌ايد كه در دنيا باقى ميمانيد و تكثير مال ميكنيد . ( سَوْفَ تَعْلَمُونَ ) تعبير بسوف براى اين است كه نزديك است چون مرگ از هر چه كه آينده است به انسان نزديكتر است آنى الحصول است . يا من بدنياه اشتغل * قد غره طول الامل و الموت يأتى بغتة * و القبر صندوق العمل ( ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ) پى در پى آثار عذاب را مشاهده ميكنيد و بر علم شما افزوده مىشود در قبر و عالم برزخ و صحراى برهوت تا مبعوث ميشويد و ملائكهء عذاب با زنجيرهاى آتشين و غلها و تازيانه‌ها شما را ميرانند با صورتهاى سياه بخفت و ذلت رو بصحراى محشر . كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ جمله مستقله است كه اگر تصديق انبياء كرده بوديد و به فرمايشات قرآن ايمان آورده بوديد و يقين بمعاد و روز جزا و عقوبت شرك و كفر و معاصى داشتيد و ايمان آورده بوديد هر آينه خود را مشغول بكثرت مال نميكرديد و از ذكر خدا غافل نبوديد و نزديك معاصى نميرفتيد و باعمال صالحه و عبادت الهى مشغول ميشديد نجات از مهالك پيدا ميكرديد . در واقع جزاى شرط محذوف است لوضوحه و تعبير به لو براى اين است كه محال است كه شما به خود بيائيد زيرا سياهى قلب شما و قساوت و حب دنيا و جاه و مقام و مال و منال و نفس اماره و اغواى شياطين انسى و جنى و معاشرت با كفار و ظلمه و فساق و عيبهاى ديگر چنان راه را بر شما بسته و از خدا و دين و قيامت غافل كرده كه بوى هدايت بمشام شما نرسيده كه ميفرمايد : لا يرجى بخير ، و ميفرمايد : صار قلبه منكوسا . لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ هر آينه مىبينيد جهنم را موقعى كه وارد صحراى محشر ميشويد يك طرف بهشت با زينت‌هاى آن و يك طرف جهنم با عذاب‌هاى آن نميدانند