1 و 2 . [ سوره الزلزلة ( 99 ) : آيه 2 ] وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها ( 2 ) و خارج مىكند زمين آنچه در او مدفون شده . بعضى گفتند : مراد ابدان موتى است كه از زمان آدم الى يوم القيامه در خاك مدفون شده‌اند كه ميفرمايد : يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً انعام آيه 128 سبأ آيه 40 ، و ميفرمايد : وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَإِذا هُمْ مِنَ الْأَجْداثِ إِلى رَبِّهِمْ يَنْسِلُونَ يس آيه 51 ، يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ كَأَنَّهُمْ جَرادٌ مُنْتَشِرٌ قمر آيه 7 . و ميفرمايد : يَوْمَ تَكُونُ السَّماءُ كَالْمُهْلِ وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ - الى قوله تعالى - يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْداثِ سِراعاً معارج آيه 8 الى 43 . و بعضى گفتند : مراد دفينه‌ها است كه زير زمين مخفى كردند كه ميفرمايد : وَ الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِيمٍ يَوْمَ يُحْمى عَلَيْها فِي نارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوى بِها جِباهُهُمْ وَ جُنُوبُهُمْ وَ ظُهُورُهُمْ هذا ما كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْنِزُونَ توبه آيه 34 و 35 . اقول : كلمهء اثقالها جمع مضاف است افاده عموم دارد جميع آنچه زير زمين است بيرون ميآيد چه اموات باشند و چه معادن و چه كنوز و غير اينها تمام را زمين از خود بيرون مياندازد ، و نسبت اخراج زمين با اينكه خداوند اخراج ميفرمايد براى اين است كه از زمين خارج ميشوند بدون اختيار و زمين خالى مىشود از آنچه در آن پنهان شده و مخفى گشته . [ سوره الزلزلة ( 99 ) : آيه 3 ] وَ قالَ الْإِنْسانُ ما لَها ( 3 ) و ميگويد انسان چيست از براى زمين كه اين نحو متزلزل شده . بعض مفسرين گفتند : مراد كفار هستند كه منكر معاد بودند ميگويند : اين اوضاع كه ما منكر بعث بوديم چه سبب شده واقع شود كه ميفرمايد : قالُوا يا وَيْلَنا مَنْ بَعَثَنا مِنْ مَرْقَدِنا هذا ما وَعَدَ الرَّحْمنُ وَ صَدَقَ الْمُرْسَلُونَ يس آيه 52 . لكن در بسيارى از اخبار كه در برهان نقل كرده كه مراد از انسان امير المؤمنين است كه به زمين ميفرمايد : قرار گير قرار ميگيرد چنانچه در دورهء ابى بكر زلزلهء شديدى واقع شد كه تمام اهل مدينه فرار