و آسمان اخير كه شماء ماه است و عقل عاشر كه خداى عالم سفلى است . و مسلك ارسطو عقول عرضيه قائل است كه از اشراقات هر يك عقولى ايجاد شده و تمام اينها خيال بافى است و اطلاق علت بر خدا غلط و كفر است زيرا تأثير علت در معلول ذاتى است و اختيارى نيست ، و اينها سلب قدرت و اختيار از خدا ميكنند و لذا عالم را قديم ميدانند خدا قادر متعال است و از روى حكمت و مصلحت و اراده ايجاد ميفرمايد و تمام مخلوقات بايجاد او كه معنى مشيت است ايجاد ميشوند كه گفتند : الاشياء يوجد بالمشية و المشية بنفسها كه ايجاد بمعنى مصدرى فعل الهى است و بنفس ايجاد موجود ميشوند و عالم عقول همان عالم انوار است كه اولين مخلوق نور مقدس حضرت رسالت است و سپس دوازده حجاب آفريد و اين نور را در آنها سير داد تا عرش آفريده شد در عرش تا آدم آفريده شد در صلب آدم قرار گرفت ، و انوار مقدسه ائمه اطهار هم با نور مقدسه رسول يك نور بودند كه در زيارت آنها ميخوانى : ( اشهد انكم من نور واحد فجعلكم بعرشه محدقين حتّى منّ علينا بكم فجعلكم فى بيوت اذن اللَّه ان ترفع و يذكر فيها اسمه . . . الزيارة ) و اما عقلى كه خداوند به بندگان عنايت فرموده قوهء مدركه كه درك حقايق و امور معنويه و صلاح و فساد اشياء را ميكنند كه از امير المؤمنين است فرمود : ( العقل ما عبد به الرحمن و اكتسب به الجنان ) . [ سوره التكوير ( 81 ) : آيه 23 ] وَ لَقَدْ رَآهُ بِالْأُفُقِ الْمُبِينِ ( 23 ) و هر آينه بتحقيق ديد آن صاحب شما پيغمبر اكرم آن رسول كريم را كه جبرئيل امين وحى الهى است بافق روشن واضح . مراد ممكن است رؤيت به چشم سر باشد كه جبرئيل بيك صورتى شرفياب خدمتش ميشد بسا به صورت اصليه بسا به صورت دحيهء كلبى يا به صورت مختلف ، و مراد از افق مبين نزد طليعه فجر باشد كه نور و روشنايى از افق ظاهر مىشود چنانچه مفسرين گفتند ، و ممكن است رؤيت به چشم قلب باشد و افق مبين ذهن سرشار نبى ( ص ) باشد كه مثل آئينه درخشان است و از زير عرش تا تخوم زمين شرق و غرب عالم را مشاهده مىكند ، جبرئيل بر قلب مطهرش نازل او را ميبيند و وحى الهى را درك مىكند ، و دليل بر اين معنى آيه شريفه : قُلْ مَنْ كانَ عَدُوًّا