عقبه قيامت است كه مورد سؤال مىشود چنانچه از پيغمبر روايت شده كه فرمود : ( ان امامكم عقبهء كئودة لا يجوزها المثقلون و انا اريد أن اخفف لكم لتلك العقبة ) بعضى گفتند : عقبه در آتش است كه بايد از آن نجات پيدا كرد ، بعضى گفتند : صراط است كه روى جهنم كشيده شده و بسيار طولانى است كه اگر انسان با پا برود سه هزار سال طول دارد هزار سال سرازير است و هزار سال مسطح است پر از خار و كلاب و هزار سال سر بالا است ، و اهل محشر در عبور مختلف هستند بعضى مثل برق خاطف بعضى مثل باد تند ، بعضى سواره تاخت ميكنند ، بعضى پياده ، بعضى چهار دست و پا بعضى شلان شلان ، بعضى مسقوط در جهنم ، و گفتند : مدت سير مؤمن به اندازه فاصله بين نماز ظهر و عصر است ، و در اخبار بسيار تفسير شده بولايت امير المؤمنين و بولايت ائمه اطهار ، و در بعضى بائمه اطهار . و اين اخبار بسيار است و مكرر گفته‌ايم كه نوعا اخبار بيان مصاديق مىكند و آنچه به نظر ميرسد عقبه همان بر جسر جهنم است كه سؤال از ايمان مىشود اگر ايمان باشد عبور مىكند بالاخص اگر مقرون باعمال صالحه هم باشد و اهل تقوى هم باشد ، و اگر ايمان نباشد سقوط در آتش است و امير المؤمنين قسيم جنت و نار است چنانچه مكرر بيان شده . [ سوره البلد ( 90 ) : آيه 12 ] وَ ما أَدْراكَ مَا الْعَقَبَةُ ( 12 ) مراد اقتحام و گذشتن از عقبه . يعنى چه چيز باعث نجات و گذشتن از عقبه است سپس خداوند امورى كه باعث گذشتن از عقبه است بيان ميفرمايد كه مجموعا سه چيز است ايمان و اعمال صالحه و تقوى و بالاخره اصحاب يمين و آنهايى كه نميگذرند اصحاب شمال هستند كه مخلد در آتش ميشوند و اولا بيان اعمال صالحه را مىكند . [ سوره البلد ( 90 ) : آيه 13 ] فَكُّ رَقَبَةٍ ( 13 ) دو معنى دارد يكى ظاهر و يكى باطن . اما ظاهر آزاد كردن عبيد و اماء يا بذل مال بمولاى آنها كه آنها را آزاد كند چنانچه در اخبار اشاره فرموده و خلاصه به مباشرت يا به تسبيب آنها را آزاد كند . و اما باطن كه در اخبار تصريح شده و فكاك رقبات بندگان