و در كلم الطيب نيز فى الجمله متعرض شديم « 1 » بنا بر اين خبرى كه در قصه هاروت و ماروت نقل شده كه مرتكب قتل نفس و شرب خمر و زنا و سجده به بت گرديدند مردود است ولى اشكالى ندارد كه دو ملك به صورت انسان براى نوعى امتحان مصور شده و امورى را تعليم دهند . « مقدمه دوم » : شيطان و جن نيز نوعى از موجوداتند كه راه اثبات وجود آنها منحصر به قرآن و اخبار است و آنچه از آيات استفاده مىشود آنها موجوداتى هستند كه منشأ خلقت آنها نار است و داراى مؤمن و كافر و عادل و فاسق بوده و پيغمبر اسلام صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و بعضى از پيغمبران ديگر بر آنها نيز مبعوث شده‌اند و تسلطى بر بنى آدم ندارند مگر از راه وسوسه و خطورات نفسانى چنانچه در مقدمه همين كتاب « 2 » و در مجلد سوم كلم الطيب متذكر شده‌ايم « 3 » و ممكن است باذن خدا بصور ظاهريه درآيند چنانچه از قضاياى حضرت سليمان و پاره از اخبار استفاده مىشود . « مقدمه سوم » : خداوند سلطنتى به حضرت سليمان عطا فرمود كه بر وحوش و طيور و طايفه جنّ و شياطين فرمانفرما بود و بعضى از شياطين و جن را محبوس و مقرّن در اصفاد كرده و بسيارى از آنها را مأمور غواصى و بنائى و نقاشى و غيره نموده بود و چه بسيار از آنها كه از روى طوع و رغبت اطاعت نميكردند بلكه از روى قهر و عنف مشغول كار ميشدند چنانچه از آيه فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ الْجِنُّ أَنْ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ الْغَيْبَ ما لَبِثُوا فِي الْعَذابِ الْمُهِينِ « 4 » استفاده مىشود كه به اين اعمال شاقه معذب بوده‌اند و اينها كفار و فساق آنها بوده‌اند زيرا مؤمنين آنها از روى طوع و رغبت اطاعت نبى اللَّه را مينموده‌اند .

--> ( 1 ) - مجلد سوم ص 55 ( 2 ) - مجلد اول ص 77 ( 3 ) - ص 65 ( 4 ) - سوره سبأ آيه 13