السيد عبد الحسين الطيب

117

اطيب البيان في تفسير القرآن (فارسى)

2 - فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللَّهِ ضمير در انه راجع بجبرئيل و در نزله راجع به قرآن است و بعضى مرجع ضمير انه را خدا و مرجع ضمير نزله را جبرئيل دانسته‌اند و اين خلاف ظاهر است زيرا اگر چنين بود اولا مناسب اين بود كه بفرمايد باذنه ، و ثانيا صفاتى كه بعد ذكر مىكند از مصدّق بودن و هدايت و بشارت بودن مناسب با قرآن است نه جبرئيل ، و مراد از قلب قلب صنوبرى نيست بلكه مراد مقام عقلانى و روحانى است كه مرتبهء اعلاى عقل است و از آن بعقل مستفاد تعبير مىشود و بمبادى عاليه كه مقام جبرئيل و ملائكه مقربين است متصل ميگردد و اين منافات ندارد با اينكه جبرئيل بعضى اوقات به صورت جسمانى بر شخص رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نازل شود و همچنين با افضليت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بر جبرئيل و ساير ملائكه مقربين منافات ندارد زيرا واسطه وحى لازم نيست كه افضل از موحى اليه ( آنكه وحى به او مىشود ) باشد و چون مراتب نزول قرآن را در مقدمه صفحه 68 - 81 متذكر شده‌ايم در اينجا احتياج به تكرار و توجيهات مفسرين نيست . 3 - مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مصدقا حال است براى ضمير منصوب نزله كه راجع به قرآن مىباشد و صفت قرآن را بيان مىكند كه تصديق كننده است كتابهاى آسمانى را كه پيش از آن بوده چنانچه بيان آن را قبلا متذكر شديم و اين جمله خود دليل بر لزوم محبت جبرئيل و قرآن و پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بر اهل كتاب است زيرا اگر قرآن بوسيله جبرئيل بر پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم نازل نشده بود هيچ دليلى بر نبوت انبياء سلف و كتابهاى آنها نداشتيم و معامله اسلام با يهود و نصارى كه آنان را اهل كتاب ميداند و با ساير كفار و مشركين فرق ميگذارد با اينكه عناد آنها با اسلام از همه بيشتر است از بركت پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم و جبرئيل و قرآن است .