وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ « 1 » مؤلف : و بيت به كعبه به جهت آن است كه مربع است و به حذاء بيت المعمور واقع شده كه مربع است و بيت المعمور به حذاء عرش واقع شده كه مربع است و تربيع عرش به جهت آن است كه كلماتى كه بناى اسلام بر آن است ، چهارند و آن اين است كه : سبحان اللّه و الحمد للّه و لا إله إلا اللّه و اللّه أكبر . علّامه شعرانى : يعنى عالم محسوس مظهرى از عالم روحانى است و در وجود ، دو مذهب است : يكى ، مذهب ملاحدهء مادّى كه روحيّات ، مانند فكر و اراده را مظهرى از مظاهر مادّه مىدانند و ديگر ، مذهب روحانى به عكس اين . « 2 » وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ اجْعَلْ هذا بَلَداً آمِناً . « 3 » مؤلف : در خبر است كه در بدايت خلق ، اوّل بقعهء زمين كه خدا آفريد ، مكّه بود و بعد از آن زمين را از زير آن منبسط ساخت و لذا آن را أمّ القرى مىنامند . علّامه شعرانى : چون آب سطح كره را فراگرفته و به تدريج مواضعى از آن از آب بيرون آمد ، نخستين موضع محلّ كعبه بود و علماى زمين‌شناسى ، اگرچه معتقدند بعضى زمين‌ها زودتر پديد آمد و بعضى ديرتر ، امّا تحقيقا نمىدانند نخستين قطعه كجا بوده است . « 4 » مؤلف : و اوّل كسى كه حدود حرم پيدا كرد ، ابراهيم بود . علّامه شعرانى : در تفسير محمّد عبده « 5 » گويد : بانى نخستين خانهء كعبه ، حضرت ابراهيم است به مقتضاى آيهء كريمه ، و آن‌چه دلالت دارد بر سبقت كعبه بر او

--> ( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 125 . ( 2 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 302 . ( 3 ) . بقره ( 2 ) آيهء 126 . ( 4 ) . منهج الصادقين ، ج 1 ، ص 314 . ( 5 ) . المنار ، ج 1 ، ص 466 .